Khi người giúp việc bị thương lúc đang làm ở nhà mình, việc trước tiên là dừng mọi việc, đưa người làm ra khỏi chỗ nguy hiểm, sơ cứu những bước cơ bản và đánh giá có cần gọi cấp cứu hay đưa đi khám ngay không. Sau đó báo cho người nhà của người làm, ghi lại sự việc, và nói chuyện về chi phí khám chữa dựa trên thoả thuận cùng quy định hiện hành. Chuyện tiền bạc tính sau, sức khoẻ người làm phải đặt trước.
Tai nạn trong nhà xảy ra nhiều hơn người ta nghĩ: sàn ướt, dao bếp, nước sôi, ghế đứng không vững, hoá chất tẩy rửa. Bài này không thay lời khuyên của nhân viên y tế; nó giúp nhà thuê và người làm biết phải làm gì theo thứ tự, và cách nghĩ đúng về trách nhiệm.
Việc đầu tiên: dừng việc và làm an toàn chỗ xảy ra
Khi nghe tiếng ngã, tiếng kêu, hoặc thấy người làm ôm tay, việc đầu tiên là dừng mọi thứ đang làm. Tắt bếp nếu đang đun, rút điện thiết bị nếu liên quan, lau khô vũng nước nếu người làm trượt ngã, dẹp mảnh vỡ ra một chỗ. Mục đích là để không có thêm ai bị thương, kể cả chính người đang chạy tới giúp.
Tiếp đó hỏi người làm đau ở đâu, có tỉnh táo không, có cử động được không. Với trường hợp ngã từ trên cao, ngã đập đầu, hoặc ngã mà kêu đau lưng, cổ, không nên vội đỡ dậy hay kéo người làm đi chỗ khác. Để người làm nằm yên ở tư thế đang có, giữ ấm, và gọi cấp cứu. Di chuyển sai cách có thể làm chấn thương nặng hơn.
Giữ giọng bình tĩnh. Người bị thương ở nhà người khác thường ngại, cố nói "không sao đâu" rồi đứng dậy làm tiếp. Chủ nhà nên nói rõ: "Em dừng lại đã, việc để đó, mình xem vết thương trước." Câu nói này giúp người làm yên tâm rằng mình không bị trách, và không cố gắng quá sức.
Sơ cứu những vết thường gặp khi làm việc nhà
Phần lớn tai nạn khi làm việc nhà là vết nhỏ. Bảng dưới chỉ là những bước cơ bản để làm trong lúc chờ hoặc trước khi đưa đi khám, không thay thế đánh giá của nhân viên y tế:
| Tình huống | Làm ngay | Không nên |
|---|---|---|
| Đứt tay do dao, mảnh vỡ | Rửa sạch bằng nước, ép gạc sạch lên vết để cầm máu, nâng tay lên cao | Rắc bột, bôi các thứ theo mẹo dân gian lên vết thương |
| Bỏng nước sôi, dầu nóng nhẹ | Xả nước mát sạch lên chỗ bỏng một lúc lâu, tháo nhẫn, đồng hồ gần chỗ bỏng | Chườm đá trực tiếp, bôi kem đánh răng, chọc vỡ bọng nước |
| Trượt ngã, va đập tay chân | Cho nghỉ, kê cao chỗ đau, chườm lạnh có lót khăn | Xoa bóp mạnh, ép cử động chỗ đang sưng đau |
| Hoá chất bắn vào mắt, da | Rửa bằng nhiều nước sạch ngay, giữ lại bao bì sản phẩm | Dụi mắt, tự pha chất khác để trung hoà |
| Choáng, chóng mặt, ngất | Cho nằm nghỉ chỗ thoáng, nới quần áo chật | Cho ăn uống khi chưa tỉnh hẳn |
Không tự đưa thuốc uống cho người làm, kể cả thuốc giảm đau thông thường nhà mình hay dùng, vì không biết người làm có bệnh nền, dị ứng hay đang dùng thuốc gì. Việc dùng thuốc nên để nhân viên y tế quyết định.
Khi nào gọi cấp cứu, khi nào đưa đi khám ngay
Nghi ngờ thì nên đi khám, đừng đợi xem có đỡ không. Những dấu hiệu dưới đây cần gọi cấp cứu hoặc đưa tới cơ sở y tế ngay:
- Ngã từ trên cao, ngã đập đầu, đặc biệt nếu sau đó buồn nôn, nôn, lơ mơ, nói líu, đau đầu tăng dần.
- Vết đứt sâu, ép một lúc lâu vẫn chảy máu, hoặc thấy rõ phần mô bên dưới.
- Bỏng rộng, bỏng ở mặt, tay, vùng kín, hoặc bỏng do điện.
- Chỗ va đập biến dạng, sưng to nhanh, không cử động hay chịu lực được.
- Hoá chất vào mắt mà rửa rồi vẫn đau, đỏ, mờ; hoặc lỡ nuốt phải hoá chất.
- Khó thở, đau ngực, ngất không tỉnh lại nhanh.
Nếu không cần cấp cứu nhưng vẫn nên khám, chủ nhà nên đưa người làm đi hoặc gọi xe đưa đi, và có người đi cùng nếu được. Đừng để người làm tự chạy xe máy về khi đang đau, choáng hay một tay không cầm lái được. Mang theo bao bì hoá chất nếu tai nạn liên quan.
Báo người nhà của người làm
Ngay khi tình hình đã tạm ổn, hoặc khi đang trên đường đi khám, hãy báo cho người thân của người làm. Đây là lúc số liên lạc dự phòng xin từ trước phát huy tác dụng. Nếu chưa có, hỏi người làm muốn báo ai. Nói ngắn gọn, rõ ràng: chuyện gì xảy ra, người làm đang ở đâu, tình trạng thế nào, ai đang ở cùng.
Một cuộc gọi sớm và thật thà giúp tránh nhiều hiểu lầm về sau. Người nhà biết sớm thì yên tâm hơn, có thể tới đón, và thấy chủ nhà đang có trách nhiệm. Ngược lại, người nhà chỉ biết khi người làm về tới nhà với vết thương băng bó, họ dễ nghĩ chủ nhà đã giấu hoặc không quan tâm.
Nếu người làm là sinh viên, người đi làm xa nhà, hoặc người lớn tuổi sống một mình, nên hỏi thêm xem họ có ai ở gần để đón không. Trường hợp không có ai, chủ nhà cân nhắc đưa về tận nơi hoặc gọi xe và theo dõi tới khi người làm về tới chỗ ở an toàn.
Ghi lại sự việc khi mọi chuyện đã yên
Sau khi người làm đã được chăm sóc, chủ nhà nên ghi lại vài dòng: ngày giờ xảy ra, đang làm việc gì, ở chỗ nào trong nhà, chuyện xảy ra thế nào, đã sơ cứu gì, đưa đi đâu, ai có mặt. Chụp ảnh chỗ xảy ra nếu có liên quan như sàn trơn, ghế gãy, ổ điện hở. Nhắn bản ghi này cho người làm để hai bên cùng xác nhận.
Giữ lại hoá đơn khám chữa, đơn thuốc, giấy ra viện nếu có. Những giấy tờ này cần cho việc chia chi phí, và nếu người làm có bảo hiểm hoặc nhà mình có bảo hiểm tài sản kèm trách nhiệm, chúng cũng cần cho việc liên hệ bảo hiểm.
Ghi chép không phải để chuẩn bị kiện cáo, mà để khi nói chuyện về trách nhiệm, hai bên dựa trên sự việc chứ không dựa trên trí nhớ mỗi người một kiểu. Vài tuần sau, ít ai nhớ chính xác chuyện gì xảy ra trước, chuyện gì sau, và lúc đó dễ sinh ra bất đồng.
Chi phí khám chữa: nghĩ thế nào cho đúng
Đặt sức khoẻ trước, tiền tính sau. Trong lúc cấp bách, chủ nhà nên ứng trước chi phí khám ban đầu nếu người làm không mang đủ tiền. Việc ai chịu bao nhiêu sẽ nói chuyện sau, khi mọi người đã bình tĩnh.
Nguyên tắc chung về trách nhiệm. Theo nguyên lý chung, trách nhiệm phụ thuộc vào nguyên nhân: tai nạn do chỗ nguy hiểm của nhà chủ mà không được báo trước, do chủ nhà giao việc vượt khả năng, hay do người làm sơ suất. Quan hệ giúp việc gia đình cũng có những quy định riêng về an toàn và chăm sóc khi tai nạn. Mỗi trường hợp một khác, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Thoả thuận trước luôn dễ hơn tranh cãi sau. Nhiều nhà ghi sẵn trong thoả thuận một câu: nếu người làm bị tai nạn khi đang làm việc ở nhà, chủ nhà hỗ trợ chi phí khám ban đầu, phần còn lại hai bên bàn dựa trên nguyên nhân và bảo hiểm nếu có.
Ngày công bị mất. Người làm bị thương thường phải nghỉ vài buổi. Chủ nhà nên hỏi thăm và thể hiện thiện chí, như hỗ trợ một phần ngày công hoặc giữ chỗ làm cho tới khi người làm khoẻ lại. Đây là chỗ thể hiện sự tử tế, không chỉ là nghĩa vụ.
Phòng trước: nói rõ chỗ nguy hiểm và việc không giao
Nhiều tai nạn tránh được chỉ bằng một câu dặn ở buổi đầu, hoặc bằng việc không giao những việc dễ gây tai nạn:
- Chỉ ra sàn hay trơn khi ướt như nhà tắm, bậc thang đá, sân sau có rêu.
- Nói rõ ổ điện, dây điện nào bị hở, thiết bị nào hay chập chờn, đừng chờ người làm tự phát hiện.
- Để sẵn thang chữ A chắc chắn nếu có việc với cao vừa phải, không để người làm đứng lên ghế nhựa, ghế xoay.
- Không giao việc trèo mái, leo ra ngoài lan can lau kính tầng cao, sửa điện, đụng vào bình gas.
- Để hoá chất tẩy rửa trong chai gốc có nhãn, không pha lẫn, và chỉ chỗ có găng tay, khẩu trang.
- Có sẵn một hộp sơ cứu cơ bản ở chỗ dễ lấy, và người làm biết hộp đó ở đâu.
Người làm cũng có quyền từ chối những việc mình thấy nguy hiểm, và chủ nhà nên tôn trọng điều đó. Một lời từ chối hôm nay đỡ hơn nhiều so với một chuyến đi viện ngày mai.
Hỏi thăm sau tai nạn và lúc người làm quay lại
Một hai ngày sau, chủ nhà nên nhắn hỏi thăm: vết thương thế nào, đã đi tái khám chưa, có cần nghỉ thêm không. Lời hỏi thăm này không tốn gì nhưng cho người làm thấy mình được coi là người chứ không phải chỉ là một ca làm việc. Nhiều người làm gắn bó lâu với một nhà chính từ những lúc như vậy.
Khi người làm quay lại, đừng giao ngay những việc nặng hay việc dính tới chỗ vừa bị thương. Người bị đứt tay nên tránh ngâm nước lâu cho tới khi vết lành, người vừa trượt ngã có thể còn đau khi cúi, bê. Hỏi người làm thấy mình làm được gì, và điều chỉnh danh sách việc vài buổi đầu. Nếu nhân viên y tế có dặn kiêng việc gì, tôn trọng lời dặn đó.
Đây cũng là lúc nhìn lại chỗ xảy ra tai nạn: sàn nhà tắm có cần thêm tấm chống trơn, thang có cần thay, dao bếp có cần chỗ cắm riêng. Sửa được chỗ gây tai nạn là cách tốt nhất để nó không lặp lại với người làm, và cả với người trong nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Người giúp việc bị ngã trong nhà thì nên làm gì trước tiên?
Dừng mọi việc, làm an toàn chỗ xảy ra như lau khô sàn, dẹp mảnh vỡ. Hỏi người làm đau ở đâu, có tỉnh táo không. Nếu ngã từ cao, đập đầu, đau lưng hay cổ thì không vội đỡ dậy, để người làm nằm yên và gọi cấp cứu.
Chủ nhà có nên đưa thuốc giảm đau cho người giúp việc bị thương không?
Không nên tự đưa thuốc, kể cả loại nhà mình hay dùng, vì không biết người làm có bệnh nền, dị ứng hay đang dùng thuốc gì. Chỉ sơ cứu cơ bản như rửa vết thương, cầm máu, xả nước mát vết bỏng, rồi để nhân viên y tế quyết định chuyện thuốc.
Người giúp việc bị thương khi làm ở nhà thì ai trả tiền khám chữa?
Còn tuỳ nguyên nhân và thoả thuận giữa hai bên, cùng quy định về giúp việc gia đình. Trong lúc cấp bách, chủ nhà nên ứng trước chi phí khám ban đầu. Để biết rõ trách nhiệm, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Dấu hiệu nào cho thấy người bị thương cần đi cấp cứu ngay?
Ngã đập đầu kèm buồn nôn, lơ mơ, đau đầu tăng dần; vết đứt sâu chảy máu không cầm được; bỏng rộng hoặc bỏng do điện; tay chân biến dạng; hoá chất vào mắt vẫn đau; khó thở, đau ngực, ngất. Nghi ngờ thì nên đi khám.
Có cần báo người nhà khi người giúp việc bị thương nhẹ không?
Nên báo, kể cả khi bị thương nhẹ mà người làm vẫn tự về được. Báo sớm và thật thà giúp người nhà yên tâm và tránh hiểu lầm sau này. Nếu người làm không muốn báo, ít nhất hỏi xem họ có ai ở gần để đón không.
Làm sao giảm nguy cơ tai nạn cho người làm việc vặt trong nhà?
Nói trước chỗ sàn trơn, ổ điện hở, thiết bị chập chờn. Để sẵn thang chắc chắn, không giao việc trèo mái, sửa điện, đụng bình gas. Để hoá chất trong chai gốc có nhãn, có găng tay và hộp sơ cứu ở chỗ dễ lấy.