Trước khi vào một nhà lạ nhận việc lần đầu, người làm nên hỏi đủ thông tin về nhà chủ và việc cần làm, báo cho một người thân địa chỉ và giờ dự kiến về, bật chia sẻ vị trí, và hẹn giờ nhắn tin báo an toàn. Đến nơi, quan sát trước khi bước vào; trong nhà, giữ chỗ đứng gần lối ra và giữ điện thoại bên người. Nếu thông tin không khớp, có người lạ ngoài dự kiến, hoặc thấy bất an, người làm có quyền từ chối và rời đi ngay, không cần giải thích dài.
Những việc này nghe có vẻ quá cẩn thận cho một buổi lau dọn, nhưng người làm việc vặt nhiều năm đều có thói quen tương tự. Chúng không tốn thêm bao nhiêu thời gian, và chính thói quen đó khiến những người có ý xấu tránh xa.
Trước khi đi: hỏi đủ thông tin
Một buổi làm an toàn bắt đầu từ cuộc nói chuyện trước đó. Những thông tin nên có trước khi nhận lời:
- Tên người thuê, và họ có phải chủ nhà hay đang thuê hộ cho ai khác.
- Địa chỉ cụ thể đến số nhà, tầng, căn hộ, không chỉ "khu đó, tới nơi chị gọi".
- Việc cần làm là gì, khoảng bao lâu, cần mang đồ nghề gì.
- Lúc làm, nhà có những ai: chủ nhà ở nhà, có người già, có trẻ nhỏ, hay không ai.
- Ai giới thiệu, hoặc biết đến mình qua đâu.
- Có thú nuôi trong nhà không, có được nhốt lại trong lúc làm không.
- Tiền công và cách trả.
Người thuê thật thường trả lời được ngay và không thấy phiền. Nếu người thuê né các câu hỏi cơ bản, chỉ nói "cứ đến đi rồi biết", hoặc mỗi lần hỏi lại trả lời khác, đó là dấu hiệu nên dừng. Lưu lại cuộc trò chuyện, đặc biệt là địa chỉ và tên người thuê, để gửi cho người thân. Với nhà do người quen giới thiệu, vẫn hỏi đủ như vậy, vì người giới thiệu nhiều khi chỉ biết sơ qua người thuê.
Báo người thân: gửi gì, hẹn gì
Chọn một người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp tin cậy làm người nhận tin cố định. Trước mỗi buổi làm ở nhà mới, gửi cho người đó ba thứ: địa chỉ cụ thể, tên và số liên lạc của người thuê, giờ bắt đầu và giờ dự kiến về. Một tin nhắn gọn như: "Chiều nay em làm ở số nhà, đường, phường, chị tên là, từ hai giờ tới năm giờ."
Hẹn với người đó hai mốc. Mốc đầu là khi tới nơi, nhắn một chữ "tới rồi". Mốc sau là khi về, nhắn "xong rồi". Nếu quá giờ dự kiến về một khoảng mà không thấy tin, người nhận tin sẽ gọi. Gọi không được thì gọi cho người thuê theo thông tin đã có. Cách này đơn giản mà rất hiệu quả.
Thêm một mẹo nhiều người làm dùng: hẹn trước một câu ám hiệu với người thân, như "chị nhớ mua giúp em gói muối nhé". Nếu nhắn câu đó, người thân biết mình đang gặp chuyện không ổn và cần gọi tới ngay hoặc báo người giúp. Câu ám hiệu nghe bình thường nên không làm người bên cạnh nghi ngờ.
Chia sẻ vị trí và giữ điện thoại
Hầu hết điện thoại hiện nay đều có tính năng chia sẻ vị trí theo thời gian thực với một người chọn trước. Bật chia sẻ cho người nhận tin trong khoảng thời gian đi làm, tắt khi đã về. Người nhận tin không cần theo dõi liên tục, chỉ cần mở xem nếu không nhận được tin nhắn báo an toàn đúng hẹn.
Trước khi đi, sạc đầy pin, mang theo sạc dự phòng nếu buổi làm dài. Điện thoại hết pin giữa chừng là lúc mất liên lạc đúng khi cần nhất. Trong nhà, giữ điện thoại trong túi quần hoặc túi đeo người, không để trong túi xách ở phòng khác hay trên nóc tủ lạnh. Khi phải làm việc với nước, có thể dùng túi chống nước nhỏ đeo bên người.
Lưu sẵn số của người thân ở chế độ gọi nhanh. Biết cách gọi khẩn cấp trên điện thoại mình mà không cần mở khoá màn hình. Những việc này mất mười phút cài đặt một lần, nhưng trong tình huống xấu có thể quyết định mọi thứ.
Lúc đến cửa: quan sát trước khi bước vào
Đối chiếu thông tin. Người mở cửa có đúng là người đã nói chuyện không, địa chỉ có đúng không. Nếu người khác ra mở cửa nói "chị kia nhờ em ra mở cửa", hỏi lại và gọi cho người đã hẹn để xác nhận.
Đếm người. Đã được báo nhà chỉ có một chị chủ nhà, mà tới nơi thấy mấy người đàn ông lạ ngồi uống rượu, đó là lý do để không vào.
Nhìn không gian. Nhà có vẻ là nơi ở bình thường hay là chỗ trống, kho bãi, phòng trọ không đồ đạc. Việc dọn nhà mà nhà không giống nhà đang có người ở là điều bất thường.
Nghe cảm giác của mình. Đôi khi không có lý do cụ thể, chỉ là thấy bất an. Cảm giác đó đáng được tôn trọng. Người làm có quyền không vào và không cần chứng minh mình đúng.
Nhắn tin "tới rồi". Ngay khi tới cửa, trước khi vào nhà, nhắn tin báo người thân. Việc rút điện thoại ra nhắn trước mặt chủ nhà cũng là một tín hiệu nhẹ rằng có người đang biết mình ở đây.
Trong nhà: chỗ đứng, cửa ra, đồ ăn uống
Khi bắt đầu làm, để ý lối ra: cửa chính ở đâu, có bị khoá trái không, chìa có cắm ở ổ không. Nếu chủ nhà khoá trái cửa và cất chìa, có thể hỏi nhẹ: "Chị để cửa mở chốt giúp em, lát em ra đổ rác." Người làm có quyền đề nghị không bị khoá trong nhà người khác.
Ưu tiên làm những việc ở không gian chung trước như phòng khách, bếp. Với việc ở phòng kín như phòng ngủ, phòng tắm, giữ cửa mở trong lúc làm nếu có thể. Đừng để mình bị kẹt ở góc trong cùng của căn nhà với người lạ đứng chặn ở cửa.
Mang theo chai nước của riêng mình. Nếu chủ nhà mời nước, mời đồ ăn, có thể nhận cho lịch sự nhưng không bắt buộc phải dùng, nhất là ở nhà mới đến lần đầu. Nói một câu nhẹ nhàng "em có mang nước rồi chị ơi, cảm ơn chị" là đủ. Đây không phải sự nghi ngờ quá mức mà là thói quen phòng thân bình thường của người làm việc một mình.
Làm buổi tối, ở vùng ven, hoặc nhà chỉ có một người thuê
Có những hoàn cảnh cần thêm một lớp cẩn thận. Việc vặt nhận vào buổi tối, khi đường vắng và ít người qua lại. Nhà ở vùng ven, cuối ngõ sâu, xa khu dân cư. Nhà chỉ có một người thuê ở nhà, nhất là khi người thuê khác giới với người làm. Không phải những nhà này có gì xấu, nhưng nếu có chuyện thì khó có người giúp kịp.
Với những buổi như vậy, cố gắng làm buổi đầu vào ban ngày, hoặc đi theo cặp. Nếu buộc phải làm buổi tối, rút ngắn thời gian, gửi vị trí cho người thân trước khi rẽ vào ngõ, và hẹn mốc báo an toàn sát hơn, chẳng hạn mỗi tiếng một lần. Gửi xe ở chỗ dễ lấy, quay đầu xe sẵn ra phía đường.
Người thuê đàng hoàng thường hiểu và còn chủ động đề nghị đổi giờ cho tiện. Nếu người thuê nhất quyết chỉ muốn làm buổi tối khuya, không giải thích được vì sao, hoặc khó chịu khi người làm muốn đi cùng bạn, đó là dấu hiệu nên cân nhắc lại.
Khi nào từ chối và nói thế nào
Người làm có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào: trước khi vào, giữa buổi, hay khi được giao thêm việc. Những tình huống nên từ chối:
- Thông tin không khớp với những gì đã được nói, như địa chỉ khác, người khác, số người khác.
- Có người say rượu, có hành vi gây hấn, hoặc có thú nuôi dữ không được nhốt lại.
- Bị giao việc nguy hiểm vượt khả năng: trèo mái, sửa điện, đứng lên bậu cửa sổ tầng cao.
- Bị yêu cầu làm việc không đúng nghề như mát xa, ngồi uống rượu cùng, hoặc ở lại qua đêm khi không có thoả thuận.
- Có lời nói, cử chỉ khiến mình thấy không an toàn.
Câu từ chối không cần dài: "Em xin lỗi, hôm nay em không làm được, em xin phép về." Nói xong đi thẳng ra cửa, không tranh cãi, không cần giải thích lý do. Tiền công cho phần đã làm thì nhắn tin bàn sau. An toàn của mình quan trọng hơn tiền công một buổi.
Sau buổi làm: ghi chép và rút kinh nghiệm
Sau mỗi nhà mới, dành một phút ghi lại vài điều: nhà có những ai, chủ nhà cư xử thế nào, việc có đúng như đã nói không, có gì làm mình thấy không thoải mái. Những ghi chép này giúp quyết định có nhận làm tiếp nhà đó không, và nếu có chuyện về sau thì đã có thông tin.
Với những nhà hoặc khu vực mình chưa quen, nhiều người làm chọn đi theo cặp ở mấy buổi đầu, cùng một người bạn làm cùng nghề, chia tiền công. Cách này đặc biệt hữu ích cho những việc vặt cần làm ở nhà có nhiều người, ở vùng ven vắng, hoặc vào buổi tối.
Nếu gặp chuyện không hay, kể với những người làm cùng nghề, báo nơi giới thiệu việc hoặc quản trị nhóm tìm việc, để người khác cẩn thận. Nếu có hành vi đe doạ, quấy rối hay giữ người trái ý, trình báo công an xã, phường. Muốn biết rõ quyền của mình, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Người giúp việc đi làm nhà mới lần đầu nên báo người thân những gì?
Gửi địa chỉ cụ thể, tên và số liên lạc của người thuê, giờ bắt đầu và giờ dự kiến về. Hẹn nhắn "tới rồi" khi đến và "xong rồi" khi về. Quá giờ không thấy tin thì người thân gọi kiểm tra. Có thể hẹn thêm một câu ám hiệu khi cần giúp.
Khi nào người làm việc vặt nên từ chối không vào nhà khách?
Khi thông tin không khớp với lúc hẹn, có người lạ ngoài dự kiến, có người say rượu hay gây hấn, nhà trông không giống nhà đang có người ở, hoặc đơn giản là thấy bất an. Người làm có quyền từ chối mà không cần giải thích dài.
Có nên bật chia sẻ vị trí khi đi giúp việc theo giờ không?
Nên, nhất là với nhà mới. Bật chia sẻ vị trí theo thời gian thực cho một người thân trong khoảng giờ làm, tắt khi đã về. Người thân chỉ cần xem khi không nhận được tin báo an toàn đúng hẹn. Nhớ sạc đầy pin và giữ điện thoại bên người.
Chủ nhà khoá trái cửa khi người giúp việc đang làm thì làm sao?
Có thể đề nghị nhẹ nhàng để cửa mở chốt vì cần ra đổ rác hoặc lấy đồ. Người làm có quyền không bị khoá trong nhà người khác. Nếu chủ nhà nhất quyết không mở và mình thấy bất an, nhắn người thân và xin phép về.
Từ chối việc giữa chừng thì nói với chủ nhà thế nào?
Nói ngắn gọn: em xin lỗi, hôm nay em không làm được, em xin phép về. Đi thẳng ra cửa, không tranh cãi. Tiền công phần đã làm có thể nhắn tin nói sau. An toàn của mình quan trọng hơn tiền công một buổi.
Đi làm việc vặt theo cặp có lợi gì?
Đi theo cặp ở mấy buổi đầu tại nhà mới, vùng vắng hay buổi tối giúp an toàn hơn, có người làm chứng nếu có chuyện, và việc nặng cũng nhanh hơn. Hai người chia tiền công, và có thể báo trước với chủ nhà rằng mình đi cùng bạn làm.