Xếp lịch nhận việc nhiều nhà trong tuần có ba nguyên tắc: gom các nhà gần nhau vào cùng một buổi, luôn tính cả giờ đi lại và một khoảng đệm giữa hai nhà, và giữ chắc ít nhất một ngày nghỉ không nhận việc. Lịch tốt không phải lịch kín nhất, mà là lịch mình đi được đều đặn nhiều tháng liền, đến nhà nào cũng đúng giờ và còn sức làm cẩn thận.
Người làm giúp việc theo giờ thường bắt đầu với một hai nhà, rồi nhận thêm dần, tới lúc nào đó lịch thành một mớ chồng chéo: sáng chạy từ đầu thành phố này sang đầu kia, trưa không kịp ăn, chiều đến muộn nhà thứ ba. Phần dưới chỉ cách vẽ lại lịch tuần, ước giờ đi lại, xử lý khi khách xin đổi lịch, khi mình ốm, và lúc nào nên thôi nhận thêm.
Bắt đầu từ một tờ lịch tuần trên giấy
Lấy một tờ giấy, kẻ bảy cột cho bảy ngày, mỗi cột chia sáng, trưa, chiều, tối. Điền vào đó những việc cố định không thuộc công việc: giờ đưa đón con, giờ nấu cơm cho nhà mình, buổi phải chăm bố mẹ, buổi học nếu là sinh viên. Phần còn trống mới là thời gian thật có thể nhận việc. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy giờ rảnh thật ít hơn mình tưởng khá nhiều.
Tiếp đó, điền các nhà khách đang làm vào đúng ô, ghi giờ bắt đầu, giờ kết thúc và khu vực. Dùng một màu cho mỗi khu, ví dụ khu chung cư phía bắc một màu, khu phố cũ gần chợ một màu. Nhìn tờ lịch tô màu, mình sẽ thấy ngay những buổi phải chạy qua lại giữa hai khu xa nhau, những khoảng trống vụn không làm được gì, và ngày nào đang bị dồn quá nhiều.
Tờ lịch giấy dán ở chỗ dễ thấy trong nhà, chụp ảnh lưu trong điện thoại. Có người thích dùng ứng dụng lịch trên điện thoại để có nhắc giờ, cũng tốt, nhưng bản giấy giúp nhìn cả tuần trong một lần, dễ thấy chỗ chồng chéo hơn. Mỗi khi nhận thêm hay bớt một nhà, sửa ngay trên tờ lịch, đừng để lịch chỉ nằm trong trí nhớ.
Gom nhà theo khu và theo loại việc
Một buổi một khu. Cố gắng để các nhà làm trong cùng một buổi nằm gần nhau, đi bộ hoặc đi xe vài phút là tới. Nếu có khách mới ở khu xa, hỏi khách có đổi được sang ngày mình đang làm ở khu đó không, thay vì chen vào một buổi đã có nhà ở khu khác.
Việc nặng trước, việc nhẹ sau. Buổi sáng sức còn tốt, nhận nhà cần lau dọn kỹ, giặt nhiều. Cuối buổi để việc nhẹ như gấp quần áo, nấu một bữa, ngồi cùng người già. Xếp ngược lại thì tới nhà cuối đã mệt, dễ làm ẩu.
Nhà cần đúng giờ đặt ở ô cố định. Có nhà bắt buộc phải đến đúng giờ, như nhà có người già cần người lúc con cháu đi làm, nhà cần bữa trưa nấu sẵn. Đặt những nhà này vào đầu buổi hoặc ô không phụ thuộc nhà khác, để một nhà trước kéo dài cũng không làm mình trễ.
Nhà linh hoạt để làm khoảng đệm. Khách chỉ cần dọn dẹp chung, không quan trọng mấy giờ đến, là chỗ để mình co giãn khi có việc đột xuất. Thoả thuận với họ một khung rộng, ví dụ "chiều thứ Tư, khoảng từ hai tới năm giờ".
Ước giờ đi lại và khoảng đệm giữa hai nhà
Người mới hay quên tính giờ đi lại, xếp nhà sau sát ngay giờ kết thúc nhà trước. Bảng dưới là cách ước lượng thường dùng, con số cụ thể tuỳ đường sá và phương tiện của từng người.
| Tình huống | Nên chừa | Vì sao |
|---|---|---|
| Hai nhà cùng toà chung cư, cùng ngõ | Khoảng mười lăm phút | Rửa tay, thay găng, nhắn khách, chờ thang máy |
| Hai nhà cùng phường, cách vài cây số | Thời gian đi xe cộng thêm mười lăm tới hai mươi phút | Lấy xe, gửi xe, tắc đường giờ cao điểm |
| Hai nhà ở hai khu xa nhau | Thời gian đi xe cộng thêm nửa tiếng, nên tránh xếp liền nhau | Mưa, tắc đường, xe trục trặc làm trễ dây chuyền |
| Giữa buổi sáng và buổi chiều | Ít nhất bốn mươi lăm phút | Ăn trưa, nghỉ lưng, uống nước; bỏ bữa trưa là lý do hay gặp khiến người làm kiệt sức |
Khoảng đệm nghe như phí thời gian, nhưng nó là thứ giúp mình đến đúng giờ nhà sau. Một lần đến trễ vì tắc đường có thể được thông cảm, nhưng trễ đều đặn mỗi tuần vì xếp lịch quá sát thì khách nào cũng sẽ phiền lòng.
Giữ một ngày nghỉ và vài khoảng trống trong tuần
Nhiều người làm theo giờ ngại để trống ngày nào vì sợ thiếu thu nhập. Nhưng làm liên tục bảy ngày một tuần, mỗi ngày ba bốn nhà, thì sau vài tháng lưng đau, tay mỏi, ốm vặt liên tục, rồi phải nghỉ dài ngày, mất luôn vài khách. Một ngày nghỉ cố định mỗi tuần là cách giữ sức để làm được lâu. Báo cho khách biết ngày đó mình không nhận việc, để không ai hỏi xin thêm vào ngày ấy.
Ngoài ngày nghỉ, nên chừa một hai buổi trống trong tuần. Buổi trống không phải bỏ phí: đó là chỗ để bù khi một nhà xin đổi lịch, để nhận việc vặt bất chợt của khách quen như dọn trước ngày giỗ, dọn sau tiệc, hoặc để đi khám sức khoẻ, làm giấy tờ cho mình. Không có buổi trống thì mỗi lần có thay đổi, mình phải xoay cả lịch tuần.
Cũng tính trước những mùa đặc biệt. Tháng giáp Tết, việc dọn dẹp nhiều gấp mấy lần, khách quen nào cũng muốn thêm buổi. Đây là lúc dễ nhận quá sức nhất. Nên quyết định trước mình nhận thêm tối đa bao nhiêu buổi, ưu tiên khách quen lâu năm, và báo sớm với khách mới rằng lịch đã kín để họ tìm người khác.
Khi khách xin đổi lịch hay huỷ buổi
Đổi lịch có báo trước. Khách báo trước một hai ngày, tìm ô trống gần nhất trong tuần để bù. Nếu không có ô trống, nói thật với khách và hẹn tuần sau, đừng nhét vào giữa hai nhà khác.
Huỷ sát giờ. Khách huỷ khi mình đã đi trên đường là điều làm người làm theo giờ thiệt nhất. Nên thoả thuận từ đầu: huỷ trong khoảng mấy tiếng trước giờ hẹn thì khách hỗ trợ một phần tiền công hoặc tiền đi lại. Nói nhẹ nhàng, giải thích là vì mình đã giữ ô đó cho nhà khách.
Khách hay đổi lịch. Có nhà tuần nào cũng xin đổi. Nếu điều đó làm xáo trộn lịch nhiều nhà khác, nói chuyện thẳng với khách: hoặc chọn một ô linh hoạt hơn, hoặc chuyển sang gọi theo buổi khi cần thay vì lịch cố định.
Ghi lại mọi thay đổi. Mỗi lần đổi lịch, sửa ngay trên tờ lịch tuần và nhắn xác nhận với khách ngày giờ mới. Nhiều nhầm lẫn xảy ra chỉ vì hai bên nhớ ngày mới khác nhau.
Khi chính mình phải nghỉ đột xuất
Người làm theo giờ cũng ốm, con cũng sốt, nhà cũng có việc. Khi phải nghỉ đột xuất, báo khách sớm nhất có thể, càng sớm càng tốt, kèm lời xin lỗi ngắn và đề nghị buổi bù. Câu mẫu: "Dạ sáng nay con em sốt nên em xin nghỉ buổi hôm nay, em bù cho chị chiều thứ Sáu được không ạ?" Đừng im lặng rồi không đến, đó là điều khiến khách mất lòng tin nhanh nhất.
Với nhà cần người đúng giờ, như nhà có người già ở một mình, nên có sẵn một người làm cùng nghề tin cậy có thể đi thay một buổi khi mình không đến được. Thoả thuận trước với khách về việc này: khách có đồng ý cho người thay vào nhà không, người thay cần biết những gì. Có phương án dự phòng, khách yên tâm giữ mình lâu dài hơn.
Nếu phải nghỉ dài, như sinh con, phẫu thuật, về quê lo việc nhà, báo khách càng sớm càng tốt và nói rõ ngày dự kiến quay lại. Có khách sẽ chờ, có khách cần tìm người khác. Dù thế nào, chia tay tử tế thì khi quay lại, mình vẫn có thể hỏi họ hoặc được họ giới thiệu nhà khác.
Lúc nào nên thôi nhận thêm khách
Có vài dấu hiệu cho thấy lịch đã quá tải: thường xuyên đến trễ, bỏ bữa trưa, về nhà là nằm không muốn dậy, đau lưng, đau tay kéo dài, quên việc khách dặn, làm ẩu ở nhà cuối ngày. Khi thấy hai ba dấu hiệu cùng lúc, đó là lúc dừng nhận thêm, thậm chí cân nhắc bớt một nhà ở khu xa hoặc nhà có việc nặng nhất.
Bớt khách không có nghĩa là thu nhập giảm mãi. Khi giữ được sức, làm kỹ hơn ở những nhà còn lại, khách hài lòng sẽ giữ mình lâu hơn và đôi khi thêm giờ. Còn khi làm quá sức, chất lượng giảm, khách lần lượt ngừng thuê, thu nhập giảm theo một cách khó kiểm soát hơn nhiều.
Một cách khác là chuyển bớt nhà ở xa cho người làm cùng nghề mình tin, đồng thời nhận thêm nhà ở gần. Đổi qua đổi lại như vậy giữa những người làm trong nghề là chuyện bình thường, miễn là báo khách rõ ràng và người mới đến nhận việc được giới thiệu kỹ. Mục tiêu cuối cùng là một lịch tuần mà mình đi được đều đặn quanh năm.
Câu hỏi thường gặp
Làm giúp việc theo giờ một ngày nên nhận mấy nhà?
Tuỳ sức và khoảng cách, nhiều người nhận hai tới ba nhà mỗi ngày, mỗi nhà vài tiếng. Quan trọng hơn số nhà là có đủ giờ đi lại, có giờ nghỉ trưa và không làm ẩu ở nhà cuối ngày.
Có nên làm giúp việc theo giờ cả bảy ngày trong tuần không?
Không nên lâu dài. Một ngày nghỉ cố định mỗi tuần giúp giữ sức, có thời gian lo việc nhà mình và đi khám khi cần. Làm liên tục dễ dẫn tới đau lưng, ốm vặt rồi phải nghỉ dài, mất khách.
Khách huỷ buổi sát giờ thì có được tính tiền không?
Tuỳ thoả thuận từ đầu. Nhiều người làm thống nhất với khách rằng huỷ sát giờ thì khách hỗ trợ một phần tiền công hoặc tiền đi lại. Nói rõ điều này ngay khi bắt đầu làm để khỏi khó xử về sau.
Nên dùng lịch giấy hay ứng dụng lịch trên điện thoại?
Dùng cả hai thì tốt nhất. Lịch giấy giúp nhìn cả tuần, thấy chỗ chồng chéo; lịch trên điện thoại có nhắc giờ. Điều quan trọng là mọi thay đổi đều được ghi lại ngay, không để trong trí nhớ.
Mình ốm phải nghỉ thì báo khách thế nào?
Báo càng sớm càng tốt, xin lỗi ngắn gọn và đề nghị buổi bù cụ thể. Với nhà cần người đúng giờ, có sẵn một người thay tin cậy đã được khách đồng ý trước sẽ giúp khách yên tâm hơn nhiều.
Có nên nhận khách ở xa nếu trả công cao hơn?
Cân nhắc cả thời gian và chi phí đi lại, sức lực và nguy cơ đến trễ các nhà khác. Nếu xếp được vào một buổi riêng không ảnh hưởng nhà khác thì có thể nhận, còn phải chen vào lịch đã kín thì thường không đáng.