Phần lớn gia đình hợp với ca ba giờ: đủ để dọn trọn một căn hộ hai ba phòng ngủ hoặc dọn một khu chính rồi giặt phơi; ca hai giờ hợp việc gọn lặp lại hằng ngày như dọn bếp, lau sàn tầng chính, còn ca bốn giờ dành cho nhà nhiều tầng, nhà có sân vườn hoặc buổi gộp cả dọn dẹp lẫn nấu ăn.
Độ dài ca không nên chọn theo thói quen của nhà hàng xóm. Nó phụ thuộc vào diện tích, số người, mức bừa của nhà mình và số việc gộp trong một buổi. Phần dưới đây giúp ước từng phần, kèm những lý do khiến ca quá ngắn hay quá dài đều gây mệt cho cả hai bên.
Vì sao ít người nhận ca dưới hai giờ
Với người làm theo giờ, mỗi buổi đều kèm phần đi lại, gửi xe, thay đồ, chuẩn bị dụng cụ và dọn dụng cụ khi xong. Phần này mất cả chục phút đến nửa giờ mà không ai trả công. Một ca chỉ một giờ thì gần một nửa thời gian người làm bỏ ra là thời gian không công. Vì thế nhiều người đặt mức tối thiểu là hai giờ mỗi buổi, hoặc nhận ca một giờ chỉ khi nhà ở ngay gần và chen được giữa hai nhà khác.
Với nhà thuê, ca quá ngắn còn có một bất lợi khác: chưa kịp xong việc chính thì đã hết giờ. Người làm vội, bỏ qua những góc khó, và nhà thuê cảm thấy "thuê mà chẳng sạch hơn bao nhiêu". Nếu thật sự chỉ cần một giờ mỗi ngày, có thể gộp lại thành hai buổi dài hơn mỗi tuần, hiệu quả thường tốt hơn.
Ngoại lệ là những việc rất ngắn và rất đều, như ghé hâm cơm và ngồi cùng ông bà trong giờ trưa, hay ghé tưới cây khi cả nhà đi vắng. Những việc này nên thoả thuận riêng, thường với người ở thật gần, và có cách tính công riêng thay vì áp khung theo giờ thông thường.
Gợi ý độ dài ca theo kiểu nhà và kiểu việc
Bảng dưới là gợi ý để bắt đầu, dựa trên một người làm quen tay, nhà ở mức bừa bình thường. Sau hai ba buổi, điều chỉnh theo thời gian thật.
| Kiểu nhà / kiểu việc | Ca gợi ý | Việc thường gói gọn trong ca |
|---|---|---|
| Căn hộ một phòng ngủ, một hai người ở | Hai giờ | Lau sàn, dọn bếp, dọn nhà tắm, thay ga, đổ rác |
| Căn hộ hai ba phòng ngủ, gia đình bốn người | Ba giờ | Dọn trọn các phòng, dọn bếp kỹ, giặt một mẻ và phơi |
| Nhà phố ba bốn tầng | Bốn giờ | Dọn các tầng, cầu thang, sân thượng; hoặc chia tầng cho hai buổi |
| Buổi chỉ nấu một bữa tối cho bốn người | Hai đến ba giờ | Sơ chế, nấu ba bốn món, dọn bếp sau nấu |
| Buổi gộp dọn dẹp và nấu ăn | Bốn giờ | Dọn khu chính trước, nấu sau để món còn nóng khi cả nhà về |
| Buổi giặt ủi riêng | Hai đến ba giờ | Giặt, phơi, gấp, ủi đồ đi làm của cả tuần |
Các con số chỉ là điểm xuất phát. Nhà có thú nuôi, có trẻ nhỏ bày đồ cả ngày, hay có nhiều đồ trang trí cần lau từng món thì cộng thêm thời gian.
Cách tự ước độ dài ca cho nhà mình
Thay vì đoán, có thể ước khá sát bằng vài bước đơn giản trước khi gọi người.
- Liệt kê việc muốn giao trong một buổi, viết thành từng dòng ngắn: lau sàn tầng một, dọn bếp, giặt một mẻ, phơi.
- Ghi bên cạnh mỗi dòng số phút người nhà đang tự làm việc đó. Nếu chưa từng làm, hỏi người thân có nhà tương tự.
- Cộng lại rồi nhân thêm chừng một phần năm cho thời gian di chuyển giữa các khu trong nhà, lấy và cất dụng cụ.
- Làm tròn lên đến nửa giờ gần nhất, rồi đối chiếu với các mức hai, ba, bốn giờ để chọn mức gần nhất.
- Sau buổi đầu, hỏi người làm thấy thời gian có vừa không. Người có nghề thường nói khá chính xác việc nào tốn hơn dự tính.
Cách ước này cũng giúp khi thoả thuận công: hai bên cùng nhìn danh sách việc và số giờ, thay vì cãi nhau "chừng ấy việc mà sao lâu thế".
Dấu hiệu ca đang quá ngắn
Buổi nào cũng phải bỏ dở một việc. Nếu cứ đến cuối giờ là phần giặt phơi hay phần nhà tắm bị bỏ lại, lượng việc đã vượt khung. Hoặc bớt việc, hoặc thêm nửa giờ.
Người làm xin ở lại thêm mà không tính công. Có người tử tế làm quá giờ vài phút cho xong việc, nhưng nếu thành thói quen thì nhà thuê đang nhận công không trả. Nói thẳng và điều chỉnh khung giờ.
Chất lượng tụt dần. Mấy tuần đầu làm kỹ, sau đó các góc khuất bắt đầu bụi. Nhiều khi đó không phải vì người làm lười mà vì không đủ thời gian và họ chọn bỏ phần ít ai thấy.
Người làm có vẻ hối hả, dễ đổ vỡ đồ. Vội thường đi kèm va chạm, rơi đồ. Một khung giờ rộng thêm chút ít giúp cả việc lẫn đồ đạc an toàn hơn.
Dấu hiệu ca đang quá dài
Người làm hết việc sớm và loay hoay tìm việc. Đó là lúc nên rút ca, hoặc giao thêm một việc định kỳ như sắp tủ, lau cửa kính tầm thấp, dọn ban công, thay vì để người làm ngồi chờ hết giờ.
Nhà thuê thấy trả tiền cho thời gian chết. Cảm giác này lâu dần sinh khó chịu với người làm, dù lỗi không ở họ. Điều chỉnh khung giờ là cách công bằng cho cả hai.
Ca bốn giờ mà toàn việc nặng. Bốn giờ liên tục lau sàn, khuân giặt, cúi người dọn nhà tắm rất mệt. Nếu buổi dài, nên xen việc nặng với việc nhẹ, và để người làm có chỗ uống nước, nghỉ vài phút.
Buổi kéo vào giờ cả nhà sinh hoạt. Ca dài dễ chồng giờ ăn trưa hay giờ trẻ ngủ. Hai bên vướng nhau trong một căn hộ nhỏ, việc vừa chậm vừa ngại. Chia thành hai buổi ngắn đôi khi hợp hơn.
Giờ bắt đầu cũng quan trọng như độ dài
Ca ba giờ buổi sáng và ca ba giờ buổi chiều tối không giống nhau. Buổi sáng sau khi cả nhà đi làm, người giúp có không gian trống để dọn nhanh. Buổi chiều tối hợp với việc nấu ăn, nhưng dễ chồng giờ trẻ đi học về, giờ cả nhà tắm rửa. Chọn giờ bắt đầu theo việc chính của buổi: dọn dẹp thì nên lúc nhà vắng, nấu ăn thì canh sao món xong vừa lúc cả nhà về.
Cũng nên hỏi người làm họ có ca nào trước và sau nhà mình. Nếu họ vừa làm xong một nhà ở xa, giờ bắt đầu sát quá dễ khiến họ đến trễ. Thoả thuận giờ có khoảng đệm chừng mười lăm phút, ví dụ hẹn "khoảng chín giờ" và cùng tính giờ làm từ lúc thật sự bắt đầu, giúp hai bên đỡ căng.
Với việc giặt phơi, giờ bắt đầu còn liên quan đến nắng. Phơi buổi sáng thì chiều thu được, phơi buổi chiều có khi phải để qua đêm. Những chi tiết nhỏ như vậy nên tính ngay khi chọn ca.
Khi cần đổi độ dài ca
Nhà không đứng yên: có em bé, có ông bà về ở, chuyển sang căn rộng hơn, vào mùa nồm ẩm cần giặt nhiều hơn. Mỗi lần nhịp sống đổi, độ dài ca có thể cần đổi theo. Nên báo trước với người làm ít nhất một tuần, nói rõ lý do và hỏi họ có xếp được không, vì thêm giờ ở nhà mình có thể đụng ca ở nhà khác.
Nếu muốn rút ca, càng nên nói khéo và báo sớm. Rút từ bốn giờ xuống ba giờ nghĩa là người làm mất một phần thu nhập; họ cần thời gian tìm việc bù. Một lời giải thích thật lòng, chẳng hạn nhà vừa có người nghỉ hưu ở nhà nên việc nhẹ bớt, giúp quan hệ không sứt mẻ.
Đổi ca xong, nhớ cập nhật lại danh sách việc của buổi. Giữ nguyên lượng việc mà rút giờ là tạo ra đúng những dấu hiệu "ca quá ngắn" đã nói ở trên.
Với người làm, khi thấy ca nhà nào đã không còn vừa, cũng nên chủ động nói. Một câu như "dạo này nhà mình nhiều đồ giặt hơn, em làm không kịp trong ba giờ, anh chị muốn thêm nửa giờ hay bớt việc nào" giúp nhà thuê hiểu tình hình thật thay vì chỉ thấy việc bị bỏ dở. Nói sớm, nói cụ thể, kèm hai lựa chọn, thường dễ được đồng ý hơn là để lâu rồi xin nghỉ.
Độ dài ca theo từng loại việc gộp
Dọn dẹp thuần. Đây là loại dễ ước nhất vì lặp lại giống nhau mỗi buổi. Sau ba bốn buổi, người làm thường biết chính xác nhà mình hết bao nhiêu phút cho từng khu, và hai bên có thể chốt khung giờ cố định.
Dọn dẹp cộng giặt phơi. Máy giặt chạy song song khi người làm dọn, nên phần giặt không cộng nguyên vào giờ. Phần tốn thời gian là phơi, gấp và cất. Tính thêm chừng nửa giờ đến một giờ tuỳ số người trong nhà.
Nấu ăn cộng dọn bếp. Thời gian nấu phụ thuộc vào số món, kiểu món và việc ai đi chợ. Nếu người làm phải đi chợ trước, phần đi chợ nên tính riêng, vì chợ đông hay vắng có thể làm lệch cả buổi.
Buổi việc vặt định kỳ. Những việc như sắp lại tủ quần áo theo mùa, dọn kho, dọn ban công đầy chậu cây thường khó ước. Với loại này, nên hẹn một buổi dài hơn bình thường và nói trước là có thể dừng ở đâu nếu hết giờ, phần còn lại làm buổi sau.
Câu hỏi thường gặp
Thuê giúp việc theo giờ tối thiểu mấy tiếng?
Nhiều người làm đặt mức tối thiểu hai giờ mỗi buổi vì thời gian đi lại và chuẩn bị không được trả công. Ca một giờ vẫn có người nhận nếu nhà ở rất gần hoặc việc cực gọn, nhưng nên hỏi trước.
Dọn căn hộ hai phòng ngủ mất bao lâu?
Với một người quen tay và nhà ở mức bừa bình thường, dọn trọn căn hộ hai phòng ngủ thường mất khoảng hai đến ba giờ. Nếu gộp thêm giặt phơi hoặc nhà có thú nuôi, nên tính ba giờ trở lên.
Nếu người làm xong sớm hơn giờ hẹn thì tính công thế nào?
Nên thoả thuận từ đầu. Có nhà trả đủ ca vì đã giữ khung giờ của người làm, có nhà giao thêm việc định kỳ cho đủ giờ. Điều nên tránh là bớt công một cách bất ngờ khi người làm đã sắp xếp lịch cho cả ca.
Ca bốn giờ có cần cho người làm nghỉ giữa giờ không?
Nên có. Bốn giờ làm việc chân tay liên tục rất mệt. Một vài lần nghỉ ngắn để uống nước, ngồi xuống giúp người làm giữ sức và làm cẩn thận hơn. Chỉ chỗ lấy nước uống và chỗ ngồi ngay từ buổi đầu.
Có nên chia một ca dài thành hai buổi ngắn trong tuần?
Thường là nên, nếu người làm ở gần và việc nhà dàn đều. Hai buổi ngắn giúp nhà sạch đều hơn một buổi dài. Nhưng nếu người làm ở xa, hai lần đi lại có thể khiến họ không muốn nhận; hỏi họ trước.
Làm quá giờ vài phút có phải trả thêm?
Vài phút để làm nốt việc dở thì nhiều người bỏ qua. Nhưng nếu lần nào cũng quá giờ, hoặc nhà thuê nhờ thêm việc ngoài danh sách, nên tính thêm theo cách hai bên đã thoả thuận để người làm không thấy thiệt.