Thuê cố định, tức là cùng một người đến vào những buổi đã hẹn hằng tuần, hợp với nhà có việc đều và muốn có người quen nhà; gọi theo buổi khi cần hợp với nhà ít việc, việc dồn theo đợt, hoặc đang trong giai đoạn thử. Nhiều gia đình kết hợp: một người cố định cho phần việc đều, thêm người gọi theo buổi cho những dịp đặc biệt.
Hai cách khác nhau không chỉ ở lịch mà ở cả chất lượng, sự an tâm và quan hệ với người làm. Phần dưới đây đặt cạnh nhau ưu điểm, nhược điểm, những tình huống mỗi cách hợp, và vài lỗi hay gặp khi chuyển từ cách này sang cách kia.
Hai cách thuê, hiểu cho đúng
Thuê cố định không nhất thiết là thuê nhiều. Một người đến đúng sáng thứ bảy mỗi tuần, ba giờ mỗi lần, vẫn là thuê cố định. Điểm cốt lõi là lịch lặp lại và người làm không đổi. Hai bên có một thoả thuận kéo dài, thường không có ngày kết thúc định sẵn, và chỉ dừng khi một bên báo trước.
Gọi theo buổi là mỗi lần cần mới đặt người. Người đến có thể là người đã làm trước đó, có thể là người hoàn toàn mới. Cách này phổ biến khi đặt qua ứng dụng ghép việc hoặc qua một nhóm người làm tự do quen biết nhau. Mỗi buổi là một thoả thuận riêng, xong là hết trách nhiệm hai bên.
Giữa hai cách có một vùng xám: người quen được gọi khi cần, không có lịch cố định nhưng hầu như lần nào cũng là họ. Với nhiều nhà, đây là kiểu dễ chịu nhất, nhưng nó phụ thuộc vào việc người đó còn rảnh hay không. Khi họ đã kín lịch với những nhà thuê cố định khác, nhà gọi theo buổi thường bị xếp sau.
Ưu điểm của thuê cố định
Người làm quen nhà. Sau vài tuần, người làm biết chỗ để đồ, biết ai thích gì, biết nhà mình sạch đến mức nào là vừa. Mỗi buổi không phải chỉ việc lại, thời gian làm thật tăng lên, và cả nhà bớt phải nhắc.
An tâm hơn về người vào nhà. Một người đã biết mặt, biết nơi ở, có lịch sử làm việc với nhà mình đáng tin hơn nhiều so với một người mới mỗi lần. Chuyện giao chìa khoá hay để người làm một mình trong nhà cũng dễ quyết hơn.
Lịch giữ được. Người làm cố định ưu tiên giữ giờ cho nhà mình vì đó là nguồn thu đều. Dịp cao điểm như cuối năm, nhà có người cố định ít khi bị bỏ lơ.
Có thể góp ý và cùng cải thiện. Với người làm lâu, góp ý một lần là lần sau sửa. Với người mỗi lần một khác, góp ý xong thì người đó không quay lại nữa, nhà thuê lại bắt đầu từ đầu.
Người làm có thu nhập ổn định. Đây là ưu điểm cho phía người làm, nhưng gián tiếp cũng là ưu điểm cho nhà thuê: người có nguồn thu ổn định ít bỏ ngang, ít đổi ý, và có lý do để làm tốt.
Nhược điểm của thuê cố định
Khó điều chỉnh khi nhà ít việc. Tuần cả nhà đi vắng, tuần ít bừa, nhà vẫn nên giữ buổi hoặc báo trước theo thoả thuận. Huỷ liên tục khiến người làm mất thu nhập và mất lòng.
Khi người làm nghỉ là trống lịch. Người cố định ốm, về quê, có việc gia đình thì nhà không có ai thay ngay. Nên hỏi từ đầu họ có người thay quen biết không.
Dễ thành nếp lỏng. Quen lâu, đôi khi cả hai bên lơi: người làm bỏ qua vài việc, nhà thuê ngại nhắc. Thỉnh thoảng cùng nhìn lại danh sách việc giúp giữ nếp mà không ai mất mặt.
Kết thúc cần khéo. Dừng một người đã làm nhiều tháng không đơn giản như huỷ một buổi. Cần báo trước, nói lý do, thanh toán sòng phẳng. Nếu người làm đã gắn bó với cả nhà, nhất là với ông bà hay trẻ nhỏ, một lời cảm ơn đàng hoàng và vài câu chào nhau cho trọn cũng là phần của việc kết thúc.
Ngân sách cứng hơn. Thuê cố định nghĩa là một khoản chi đều mỗi tháng, kể cả tháng nhà eo hẹp. Trước khi cam kết, nên chắc rằng khoản đó chịu được trong ít nhất vài tháng, để không phải cắt ngang sau vài tuần.
Ưu điểm và nhược điểm của gọi theo buổi
Linh hoạt theo nhu cầu. Chỉ trả khi cần. Hợp với căn hộ một người, nhà ít khi bừa, hay những đợt việc đặc biệt như dọn trước Tết, dọn sau khi sửa nhà, chuẩn bị đám giỗ.
Dễ thử nhiều người. Khi đang tìm người hợp để thuê cố định, gọi theo buổi giúp gặp vài người trước khi chọn.
Mỗi lần là một người lạ. Phải chỉ chỗ, chỉ việc từ đầu, và phải cân nhắc chuyện an toàn mỗi lần. Nhiều nhà chỉ gọi khi có người ở nhà, nên giờ giấc bị bó lại.
Chất lượng lên xuống. Người làm giỏi, người làm vụng, người làm kỹ, người làm nhanh. Không có ai để góp ý tiếp, nhà thuê phải chấp nhận sự lên xuống ấy.
Khó đặt vào dịp đông. Gần Tết, mùa cưới, người làm tự do kín lịch rất sớm. Nhà gọi theo buổi thường phải đặt sớm hoặc chấp nhận người lạ hoàn toàn.
Cách nào hợp với nhà nào
Bảng dưới gợi ý điểm bắt đầu theo tình huống. Một nhà có thể chuyển cách khi hoàn cảnh đổi.
| Tình huống | Cách gợi ý | Lý do chính |
|---|---|---|
| Gia đình có con nhỏ, việc nhà đều mỗi tuần | Cố định | Cần người quen nhà, lịch ổn định |
| Một người ở căn hộ nhỏ, ít bừa | Gọi theo buổi | Không đủ việc để giữ lịch đều |
| Ông bà sống một mình, con ở xa | Cố định | Ông bà cần gương mặt quen, ít xáo trộn |
| Nhà vừa sửa xong, cần dọn một đợt | Gọi theo buổi | Việc một lần, không lặp lại |
| Mới thuê lần đầu, chưa biết cần bao nhiêu | Gọi theo buổi rồi chuyển cố định | Thử trước khi cam kết |
| Nhà cho thuê căn hộ ngắn ngày | Kết hợp | Một người chính, thêm người khi kín phòng |
Bảng không thay được việc tự hỏi nhà mình cần gì. Nhưng nếu phân vân, chọn cách gọi theo buổi vài lần đầu rồi chuyển sang cố định với người hợp nhất thường ít rủi ro nhất.
Kết hợp hai cách cho êm
Nhiều gia đình giữ một người cố định cho phần việc hằng tuần và gọi thêm người theo buổi cho đợt việc lớn. Cách kết hợp này chạy tốt nếu người cố định được biết trước. Có người làm lâu cảm thấy bị thay thế khi thấy người lạ đến dọn nhà mình vẫn làm. Báo trước và hỏi họ có muốn nhận đợt việc đó không, nếu không mới gọi người khác, giúp tránh hiểu lầm.
Một cách khác là nhờ chính người cố định giới thiệu người quen cho đợt việc lớn, hoặc để họ dẫn thêm một người đi cùng. Người cố định biết nhà, người đi kèm làm theo hướng dẫn, nhà thuê đỡ phải chỉ việc cho người mới. Khi đó cần nói rõ tiền công của người thứ hai trả cho ai và theo cách nào.
Nếu có lúc người cố định nghỉ dài, chẳng hạn về quê một tháng, việc gọi người theo buổi trong thời gian đó nên được nói rõ là tạm thời. Nhà thuê giữ lời hẹn đón người cũ trở lại, và người cũ cũng nên báo sớm nếu không quay lại nữa.
Chuyển từ gọi theo buổi sang cố định
Khi đã gặp được một người hợp qua vài lần gọi theo buổi, chuyển sang cố định là bước tự nhiên. Nên nói chuyện thẳng: nhà muốn mời chị làm đều vào những buổi nào, mấy giờ, việc chính là gì, trả công thế nào, báo nghỉ ra sao. Người làm qua ứng dụng có thể bị ràng buộc bởi quy định của nền tảng về việc nhận khách ngoài; nên hỏi họ và tôn trọng điều đó, không ép.
Giai đoạn đầu khi chuyển sang cố định, hai bên nên coi như làm lại từ đầu một chút: đi lại một vòng nhà, ghi lại danh sách việc, thống nhất cách góp ý. Đừng mặc định những gì người làm đã quen khi làm theo buổi là đủ cho thoả thuận dài hạn.
Nếu muốn ghi lại thoả thuận thành văn bản, có thể dùng tin nhắn hay giấy viết tay với các mục cơ bản. Muốn hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của hai bên theo pháp luật lao động, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Nhìn từ phía người nhận việc
Với người làm, khách cố định và khách gọi theo buổi mang lại hai thứ khác nhau. Khách cố định cho thu nhập đều, giúp họ tính được tháng này có bao nhiêu tiền, lo được tiền nhà tiền học cho con. Khách theo buổi cho sự linh hoạt, lấp những khoảng trống trong lịch, nhưng không ai dám dựa hẳn vào đó.
Vì vậy người làm theo giờ có kinh nghiệm thường giữ một nền khách cố định chiếm phần lớn tuần, và để vài khung giờ trống cho khách theo buổi. Khi nhà thuê đề nghị chuyển sang cố định, họ sẽ cân nhắc xem nhà mình có ở gần các nhà khác không, giờ có xếp được không, và nhà thuê có dễ chịu không.
Hiểu điều này giúp nhà thuê bớt ngạc nhiên khi một người làm rất tốt lại từ chối lời mời làm cố định. Có khi lý do chỉ là đường đi xa hay giờ bị chồng, không phải vì nhà mình có gì không ổn. Một lời cảm ơn và xin giữ liên lạc để gọi theo buổi khi cần là cách kết thúc nhẹ nhàng.
Câu hỏi thường gặp
Thuê giúp việc cố định thì có phải trả công khi nhà huỷ buổi không?
Tuỳ thoả thuận. Nhiều nhà trả đủ buổi nếu huỷ sát giờ, vì người làm đã giữ giờ cho mình và khó nhận nhà khác bù. Nên thống nhất từ đầu huỷ trước bao lâu thì không tính, huỷ sát thì tính thế nào.
Gọi theo buổi có an toàn không khi mỗi lần một người khác?
Có thể an toàn nếu nhà thuê cẩn thận: có người ở nhà trong buổi làm, cất đồ quý trước, chỉ cho người làm vào khu cần dọn. Khi chưa quen, đừng giao chìa khoá hay để người làm một mình trong nhà.
Người giúp việc qua ứng dụng có nhận làm cố định ngoài ứng dụng không?
Mỗi nền tảng có quy định riêng, và người làm có thể bị ràng buộc. Nên hỏi thẳng người làm, tôn trọng câu trả lời của họ, và nếu muốn đặt đều qua ứng dụng thì xem nền tảng có cho chọn lại người cũ không.
Có nên thuê hai người cố định luân phiên?
Với nhà nhiều việc hoặc cần người gần như mỗi ngày, hai người luân phiên giúp có người thay khi một người nghỉ. Nhưng cần một danh sách việc chung để hai người làm thống nhất, tránh mỗi người một kiểu.
Bao lâu thì nên quyết chuyển sang thuê cố định?
Thường sau ba đến năm buổi làm cùng một người là đủ để biết có hợp không. Nếu sau chừng ấy buổi cả nhà thấy yên tâm và việc ổn, nên đề nghị lịch cố định trước khi người đó kín lịch.
Thuê cố định rồi muốn chuyển về gọi theo buổi thì nói thế nào?
Nói sớm, nói lý do thật, và đề nghị vẫn gọi họ khi cần nếu họ muốn. Báo trước theo thoả thuận, trả đủ công các buổi đã làm. Người làm hiểu chuyện thường chấp nhận nếu được báo đàng hoàng.