Người sống một mình và vợ chồng trẻ đi làm cả ngày thường chỉ cần một đến hai buổi giúp việc theo giờ mỗi tuần, tập trung vào dọn dẹp kỹ, giặt phơi và có thể nấu sẵn vài bữa; điều khó không nằm ở lượng việc mà ở chỗ nhà thường vắng khi người làm đến, nên phải tính kỹ chuyện chìa khoá, giờ giấc, cách bàn giao và liên lạc từ xa.
Hai nhóm này có nhiều điểm chung: nhà nhỏ, ít người, ăn ngoài nhiều, đi sớm về muộn. Nhưng cũng có điểm khác: người sống một mình thường lo chuyện an toàn nhiều hơn, còn vợ chồng trẻ hay vướng chuyện chia việc và thống nhất với nhau. Phần dưới đây đi qua từng phần.
Lượng việc thật của một nhà ít người
Một căn hộ một hai phòng ngủ cho một hai người không bừa nhanh như nhà có trẻ nhỏ. Việc chủ yếu là sàn bụi, bếp dầu mỡ nếu có nấu, nhà tắm, quần áo dồn sau một tuần làm việc, ga gối cần thay. Nhiều người chỉ cần một buổi ba giờ cuối tuần hoặc giữa tuần là nhà gọn trở lại.
Điều dễ nhầm là thuê quá nhiều buổi vì cảm giác mệt sau tuần làm việc. Thật ra phần mệt nhiều khi đến từ việc tối nào cũng phải dọn bếp, phơi đồ, chứ không phải từ việc dọn lớn. Với nhóm này, giải pháp có khi là một buổi dọn kỹ cộng một buổi ngắn nấu sẵn đồ ăn cho mấy ngày, thay vì hai buổi dọn dẹp.
Nếu ăn ngoài gần như mọi bữa, phần bếp nhẹ hẳn, có thể bỏ khỏi danh sách. Nếu làm việc ở nhà vài ngày mỗi tuần, nhà bẩn nhanh hơn và cũng khó cho người giúp làm khi có người đang họp trực tuyến; nên chọn ngày lên công ty để hẹn buổi làm.
Người sống một mình: an toàn đi trước
Mấy buổi đầu chọn giờ có mặt. Dù bận, nên thu xếp ít nhất hai ba buổi đầu ở nhà, chẳng hạn sáng thứ bảy. Đây là lúc quan sát, chỉ việc và cảm nhận người làm có hợp không.
Báo cho một người thân biết. Cho người thân hoặc bạn bè biết có người giúp việc đến vào những buổi nào, tên gì, liên lạc ra sao. Không phải vì nghi ngờ, mà vì người sống một mình nên có người khác nắm thông tin cơ bản về những ai ra vào nhà mình.
Cất đồ quý và giấy tờ. Tiền mặt, trang sức, giấy tờ tuỳ thân, máy tính chứa dữ liệu công việc nên để nơi khoá được. Làm vậy bảo vệ cả người làm khỏi bị nghi oan nếu có món đồ thất lạc.
Giữ thông tin riêng ở mức cần thiết. Người làm không cần biết lịch đi công tác dài ngày, giờ về muộn mỗi tối hay chuyện tài chính. Trò chuyện thân thiện nhưng giữ những thông tin đó cho riêng mình.
Người sống một mình là phụ nữ hoặc người lớn tuổi. Nên ưu tiên người được giới thiệu qua người quen hoặc qua nguồn có xác minh, và chọn giờ làm ban ngày. Nếu thấy không thoải mái với bất kỳ điều gì, có quyền dừng thuê mà không cần giải thích dài.
Vợ chồng trẻ: thống nhất với nhau trước khi thống nhất với người làm
Nhiều cặp vợ chồng trẻ thuê người giúp việc lần đầu và bất ngờ phát hiện hai người có ý khác nhau: một người muốn nhà thật sạch, một người thấy gọn là đủ; một người muốn người làm nấu ăn, một người thích tự nấu; một người thoải mái giao chìa khoá, một người lo lắng. Nếu không nói với nhau trước, người giúp việc sẽ nhận hai kiểu dặn dò trái ngược.
Trước khi tìm người, hai vợ chồng nên ngồi lại thống nhất ba điều: danh sách việc giao và thứ tự ưu tiên, khoản chi mỗi tháng, và ai là người chính trao đổi với người làm. Người chính không có nghĩa là người làm hết việc nhà; chỉ là đầu mối để người giúp việc không bị rối.
Thuê người giúp cũng là dịp để hai người nhìn lại cách chia việc nhà. Phần đã giao cho người làm thì thôi không tính, phần còn lại như rửa bát tối, cất quần áo vào tủ, đổ rác hằng ngày vẫn cần chia công bằng. Có người giúp việc mà một người vẫn gánh hết phần còn lại thì căng thẳng vẫn còn nguyên.
Khi không ai ở nhà: chìa khoá, giờ giấc, bàn giao
Giao chìa sau khi đã tin. Chỉ giao chìa khoá hay mã cửa sau vài buổi làm có người ở nhà. Nếu dùng khoá điện tử, cấp mã riêng cho người làm để có thể huỷ khi thôi thuê.
Báo với bảo vệ, ban quản lý. Ở chung cư, nên đăng ký người làm với lễ tân hoặc bảo vệ nếu toà nhà có quy định, tránh người làm bị chặn lại hay hỏi han mỗi lần đến.
Giờ làm cố định. Với nhà vắng, giờ cố định giúp nhà thuê biết khi nào có người trong nhà. Nếu người làm cần đổi giờ, nên báo trước qua tin nhắn.
Bàn giao bằng tin nhắn ngắn. Cuối buổi, người làm nhắn một tin ngắn: đã xong việc gì, việc gì chưa kịp, có gì cần nhà thuê biết như nước rửa chén sắp hết hay bóng đèn nhà tắm hỏng. Một thói quen đơn giản nhưng giúp hai bên yên tâm dù không gặp mặt.
Trả công không cần gặp. Thống nhất cách trả công khi không gặp nhau, chẳng hạn chuyển khoản cuối mỗi buổi hoặc cuối tuần. Trả đúng hẹn là cách giữ lòng tin quan trọng nhất khi hai bên ít gặp.
Gợi ý gói việc cho từng kiểu nhà ít người
Bảng dưới gợi ý cách gói việc theo nhịp sống. Đây là điểm bắt đầu, điều chỉnh sau vài tuần.
| Kiểu nhà | Số buổi gợi ý | Việc chính trong buổi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Một người, ăn ngoài gần hết | Một buổi mỗi tuần | Dọn kỹ, giặt ga, nhà tắm | Có thể gọi theo buổi thay vì cố định |
| Một người, làm việc ở nhà vài ngày | Một buổi | Dọn kỹ, bếp, giặt phơi | Hẹn vào ngày lên công ty |
| Vợ chồng trẻ, ít nấu | Một buổi | Dọn kỹ, giặt phơi gấp | Thống nhất người chính trao đổi |
| Vợ chồng trẻ, muốn ăn cơm nhà | Hai buổi | Một buổi dọn, một buổi nấu sẵn | Bàn thực đơn, ai đi chợ |
| Vợ chồng sắp có em bé | Hai buổi, tăng dần | Dọn, giặt, chuẩn bị đồ cho em bé | Bàn trước lịch sau khi sinh |
Với nhà ít người, thường không cần người làm cố định nhiều buổi ngay. Bắt đầu một buổi, thấy cần thì thêm.
Nấu sẵn cho người bận: tiện nhưng cần tính
Nhiều người sống một mình và vợ chồng trẻ thích thuê người nấu sẵn đồ ăn cho mấy ngày: một buổi nấu ba bốn món, chia hộp, cất tủ lạnh. Cách này tiết kiệm thời gian buổi tối và giúp ăn uống đều hơn so với gọi đồ ăn ngoài.
Để làm được, cần thống nhất mấy điều: ai đi chợ và đi theo danh sách nào, món nào để được mấy ngày, hộp đựng nào dùng được trong lò vi sóng, chỗ để trong tủ lạnh. Món nấu sẵn nên là những món giữ được chất lượng khi hâm lại; rau xanh nên để tươi, nấu nhanh khi ăn.
An toàn thực phẩm là phần cần nói rõ: đồ sống và đồ chín để riêng, thức ăn nguội hẳn mới cho vào tủ, ghi ngày nấu lên nắp hộp bằng cách nào đó nhà mình quen. Món nào đã để quá vài ngày thì bỏ, đừng tiếc. Người có bệnh cần ăn kiêng theo chỉ định của bác sĩ thì đưa người nấu đúng hướng dẫn của bác sĩ, không tự chế thực đơn.
Khi hoàn cảnh thay đổi
Nhà ít người thay đổi nhanh: người sống một mình có thể chuyển nhà, đi công tác dài ngày, có người yêu về ở cùng; vợ chồng trẻ có em bé, có ông bà lên giúp. Mỗi lần như vậy, nên xem lại lịch và việc giao cho người làm. Đi vắng dài ngày thì báo trước và thoả thuận có giữ buổi hay không, hay nhờ người làm ghé tưới cây, mở cửa thông gió vài lần.
Với vợ chồng sắp có em bé, nên nói chuyện với người làm từ trước khi sinh: sau khi sinh nhà sẽ cần thêm buổi không, người làm có nhận thêm việc giặt đồ em bé, nấu cho người mẹ sau sinh không. Phần chăm sóc mẹ và bé cần người có nghề hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế; người giúp việc theo giờ chủ yếu đỡ phần việc nhà để người lớn trong nhà có thời gian chăm mẹ con.
Khi ông bà lên ở cùng, nên hỏi ý ông bà trước về việc có người lạ vào nhà, và giới thiệu người làm với ông bà một cách đàng hoàng. Ông bà quen với người làm thì cả nhà đỡ lo; ông bà ngại thì có thể chọn giờ làm vào lúc ông bà đi tập thể dục hay nghỉ trưa ở phòng riêng.
Nhìn từ phía người làm: nhà vắng chủ cũng có cái khó
Làm cho nhà không có ai ở nhà nghe có vẻ dễ, nhưng người làm cũng gặp những cái khó riêng. Không có ai để hỏi khi thấy món đồ lạ để giữa sàn, không biết có được vứt hộp cũ trên bàn hay không, gặp mất điện hay nước tràn thì phải tự xoay xở. Có người làm còn lo bị nghi nếu sau buổi làm có gì thất lạc, vì không ai chứng kiến.
Nhà thuê có thể giảm những cái khó ấy bằng vài việc nhỏ: để sẵn mọi thứ người làm cần trước khi đi làm, không để tiền hay đồ quý lung tung, trả lời tin nhắn trong giờ làm của họ nếu có thể, và nói trước những món không được vứt. Những nhà làm được như vậy thường giữ được người làm lâu, vì làm cho nhà vắng mà dễ chịu là điều người làm theo giờ rất quý.
Câu hỏi thường gặp
Người sống một mình có nên giao chìa khoá cho người giúp việc?
Chỉ nên giao sau vài buổi làm có mặt ở nhà và đã thấy tin được. Nếu có thể, dùng khoá điện tử với mã riêng để huỷ dễ dàng. Báo người thân biết ai đang giữ chìa và lịch làm.
Vợ chồng trẻ mới đi làm có nên thuê giúp việc không?
Nên cân nhắc nếu việc nhà đang gây căng thẳng giữa hai người. Một buổi mỗi tuần là điểm bắt đầu nhẹ, giúp cuối tuần được nghỉ. Trước đó nên ngồi lại chia việc và thống nhất ngân sách.
Làm sao biết người giúp việc đã làm gì khi không có ai ở nhà?
Thoả thuận người làm nhắn tin bàn giao cuối buổi: việc đã xong, việc chưa kịp, điều cần lưu ý. Nhà thuê về xem lại một vòng. Thói quen này đáng tin hơn việc cố theo dõi từng phút.
Thuê người nấu sẵn đồ ăn cho cả tuần có an toàn không?
An toàn nếu bảo quản đúng: đồ sống chín để riêng, thức ăn nguội mới cất tủ lạnh, món để quá vài ngày thì bỏ. Ưu tiên món giữ được khi hâm lại, rau xanh nấu tươi khi ăn.
Đi công tác dài ngày có cần giữ lịch giúp việc không?
Tuỳ thoả thuận. Có nhà giữ buổi để người làm ghé tưới cây, thông gió, nhận đồ; có nhà tạm dừng và báo trước. Nói sớm để người làm xếp lịch nhà khác, và trả công theo đúng những gì đã thống nhất.
Người sống một mình thấy không thoải mái với người giúp việc thì làm gì?
Tin vào cảm giác của mình. Có thể dừng thuê một cách lịch sự, báo trước theo thoả thuận và trả đủ công. Nếu có hành vi quấy rối hay đe doạ, báo người thân và công an xã, phường nơi mình ở.