GiupSuc.comGiúp Sức
Đỡ đần ông bà, người ốm theo giờ

Việc người giúp theo giờ không được làm với người bệnh: thuốc men, tiêm, xoa bóp

Người giúp theo giờ không cho thuốc theo ý mình, không tiêm truyền, không thay băng, không xoa bóp chỗ đau. Vì sao có ranh giới đó và nói từ chối thế nào cho êm.

Hands of a helper placing a weekly pill organizer back on a high kitchen shelf beside a glass of water, close up, warm afternoon light, muted green and amber palette

Người giúp theo giờ không được tự cho người bệnh uống thuốc theo ý mình, không đổi liều, không tiêm, không truyền dịch, không thay băng hay rửa vết thương, không xử lý ống thông và không xoa bóp, nắn bóp những chỗ người bệnh đang đau. Những việc đó cần người có nghề làm theo chỉ định của bác sĩ. Việc người giúp làm được là nhắc giờ theo hộp thuốc gia đình đã chia, ghi lại, quan sát và báo kịp thời.

Ranh giới này không nhằm làm khó ai. Nó bảo vệ người bệnh khỏi một sai sót nhỏ có thể thành chuyện lớn, bảo vệ người giúp khỏi bị đổ trách nhiệm cho việc họ không được học, và giúp gia đình biết chính xác ai đang làm gì. Nói rõ từ buổi đầu thì về sau ít phải khó xử.

Vì sao phải có ranh giới, kể cả khi người giúp rất có kinh nghiệm

Trong nhiều gia đình, người giúp lâu năm được tin như người nhà. Họ biết cụ uống thuốc lúc nào, biết cụ hay đau chỗ nào, có khi còn rành hơn con cháu. Chính vì vậy mà dễ xảy ra chuyện "nhờ luôn": cụ kêu đau đầu, người giúp lấy viên thuốc trong tủ; cụ mỏi chân, người giúp bóp cho đỡ; vết trầy chảy dịch, người giúp rửa và băng lại. Mỗi việc nghe thì nhỏ, nhưng mỗi việc đều có thể sai theo cách người không học nghề không lường được.

Thuốc của người già thường nhiều loại, có loại không được uống cùng loại khác, có loại phải uống đúng giờ so với bữa ăn, có loại chỉ uống khi chỉ số nào đó cao. Một viên giảm đau "uống cho đỡ" có thể không hợp với bệnh dạ dày, bệnh thận hay thuốc chống đông cụ đang dùng. Xoa bóp mạnh vào chỗ sưng có thể làm tình trạng nặng hơn. Một vết thương rửa sai cách có thể nhiễm trùng.

Người giúp có kinh nghiệm chăm người nhà vẫn không thấy được những điều mà bác sĩ thấy qua kết quả khám. Vì vậy ranh giới không đo bằng kinh nghiệm, mà đo bằng việc đó có cần chuyên môn và chỉ định y tế hay không.

Việc làm được, việc không làm, việc phải hỏi

Bảng dưới gom những việc hay phát sinh khi người giúp theo giờ ở cạnh người lớn tuổi hoặc người đang ốm. Nhà nào có lời dặn riêng của bác sĩ thì theo lời dặn đó.

Nhóm việcNgười giúp theo giờ làm đượcKhông làm, chuyển cho người có nghề hoặc gia đình
ThuốcNhắc giờ theo hộp chia sẵn, đưa cốc nước, ghi đã uốngLấy thuốc theo ý mình, đổi liều, bẻ hay nghiền thuốc khi chưa được dặn, mua thêm thuốc
Tiêm truyền, ống thôngBáo khi thấy dây truyền tuột, chỗ tiêm sưng đỏTiêm, rút kim, chỉnh tốc độ truyền, tháo lắp ống thông
Vết thương, daGiữ chỗ băng khô sạch theo dặn, báo khi thấy rỉ dịch, có mùiRửa, thay băng, bôi thuốc lên vết thương
Đau nhứcGiúp đổi tư thế cho dễ chịu, kê gối, báo gia đìnhXoa bóp, nắn, chườm theo cách tự nghĩ, cạo gió mạnh
Đo đạcĐo bằng máy gia đình đã chỉ cách và ghi lại con sốTự kết luận con số là tốt hay xấu, tự xử lý theo con số

Cột giữa có chữ "đã được dặn" ở nhiều chỗ. Nghĩa là ngay cả việc nhẹ, người giúp cũng chỉ làm sau khi gia đình hoặc nhân viên y tế đã chỉ cách và đồng ý.

Thuốc men: nhắc thì được, cho thì không

Hộp chia thuốc là ranh giới rõ nhất. Con cháu chia thuốc vào hộp có ngăn theo ngày và buổi. Người giúp chỉ nhắc cụ uống đúng ngăn, đưa nước, nhìn cụ uống xong và ghi lại. Ngăn nào còn nguyên, ghi rõ và báo.

Cụ không chịu uống thì không ép. Người giúp nhẹ nhàng nhắc lại, hỏi cụ vì sao, rồi báo con cháu. Không giấu thuốc vào cháo, vào nước khi gia đình chưa hỏi bác sĩ.

Rơi thuốc, quên một cữ. Không tự cho uống bù gấp đôi. Báo ngay để gia đình hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ.

Cụ đòi thuốc giảm đau, thuốc ngủ. Người giúp không lấy thuốc trong tủ, không mua ngoài hiệu thuốc. Gọi con cháu, để gia đình quyết.

Thuốc nam, thuốc bổ người quen biếu. Không cho cụ dùng khi gia đình chưa đồng ý, kể cả khi cụ muốn. Cất riêng, báo lại.

Xoa bóp, chườm, cạo gió: thói quen dễ sinh chuyện

Trong nhiều gia đình Việt, xoa dầu, bóp vai, cạo gió là cách chăm nhau rất quen. Người giúp thấy cụ mỏi thì muốn làm cho cụ dễ chịu, điều đó đáng quý. Nhưng với người già có bệnh, những việc tưởng nhẹ này cần thận trọng: người đang dùng thuốc chống đông dễ bầm, người loãng xương có thể đau thêm khi bị ấn mạnh, chỗ sưng đỏ nóng có khi là dấu hiệu cần đi khám chứ không phải để bóp cho tan.

Cách an toàn là thống nhất trước với gia đình: những gì người giúp được làm để cụ dễ chịu, ví dụ kê gối, đổi tư thế, xoa nhẹ tay chân khô bằng kem dưỡng gia đình đã chọn, chườm ấm vừa phải ở chỗ bác sĩ đã cho phép. Những gì không làm: bóp mạnh, nắn khớp, cạo gió, chườm nóng lên chỗ sưng, đắp lá hay thuốc dân gian.

Khi cụ kêu đau ở một chỗ mới, đau tăng lên, hay chỗ đau sưng, đỏ, nóng, người giúp không xử lý mà ghi lại vị trí, thời gian, cụ tả đau thế nào, rồi báo con cháu ngay. Đó mới là việc có ích nhất trong lúc ấy.

Nói từ chối thế nào cho êm

Khi cụ nhờ. "Bà ơi, thuốc này con cháu bà chia rồi, cháu không được tự lấy thêm đâu ạ. Cháu gọi chị Hà hỏi giúp bà nhé." Giọng nhẹ, nói rõ là sẽ hỏi giúp, cụ thường không phật lòng.

Khi người nhà nhờ. "Việc thay băng em chưa được học, em sợ làm không đúng cho bác. Nhà mình nhờ điều dưỡng đến làm mẫu hoặc làm giúp, em giữ khô sạch theo dặn thì được." Nói được việc mình làm được kèm theo việc từ chối, người nhà dễ chấp nhận hơn.

Khi họ hàng, hàng xóm gợi ý. "Dạ, cái này em phải hỏi con cháu bác trước." Không tranh luận cách nào tốt hơn, không làm theo lời khuyên của người ngoài.

Ghi lại mọi lần từ chối. Ghi vào sổ bàn giao: ai nhờ, việc gì, đã báo ai. Sổ giúp gia đình biết nhu cầu thật của cụ, cũng giúp người giúp khỏi bị hiểu lầm.

Gia đình cần chuẩn bị gì để người giúp không bị đẩy vào thế khó

Phần lớn những lần người giúp làm vượt giới hạn là vì đang một mình với cụ, gọi con cháu không được, cụ thì kêu khó chịu. Gia đình tránh được tình huống này bằng mấy việc đơn giản: luôn có ít nhất hai người nhà nghe máy được trong giờ người giúp ở với cụ; ghi sẵn lời dặn của bác sĩ về những tình huống hay gặp, ví dụ cụ đau đầu thì làm gì, huyết áp cao thì báo ai; cất thuốc ở chỗ riêng, chỉ để ra ngoài hộp chia của ngày hôm đó.

Nếu cụ cần những việc chuyên môn đều đặn như tiêm hằng ngày, thay băng cách ngày, gia đình nên thu xếp người có nghề đến đúng giờ, hoặc người nhà đi học cách làm từ nhân viên y tế. Đừng để người giúp theo giờ lấp chỗ trống này chỉ vì họ đang có mặt.

Khi gia đình muốn người giúp học thêm việc chăm sóc

Có nhà muốn người giúp lâu năm làm được nhiều hơn, ví dụ đo huyết áp bằng máy điện tử, đo đường huyết bằng máy cá nhân, hỗ trợ cụ tập vài động tác vận động nhẹ theo bài của nơi phục hồi chức năng. Điều đó hoàn toàn có thể, nhưng nên đi đúng đường: người giúp được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp, làm thử dưới sự quan sát, và biết rõ làm tới đâu thì dừng.

Dù học thêm, người giúp vẫn chỉ đo và ghi lại, không tự quyết theo con số. Huyết áp cao hơn mọi hôm thì báo gia đình, không tự cho thêm thuốc. Bài tập vận động làm đúng số lần đã dặn, cụ đau thì dừng. Nếu muốn người giúp học bài bản hơn, có thể hỏi các cơ sở đào tạo nghề chăm sóc người cao tuổi ở địa phương, rồi thoả thuận lại phạm vi việc và tiền công cho phù hợp với phần việc mới.

Lúc nào gọi cấp cứu thay vì chờ con cháu

Có những lúc không chờ được tin nhắn trả lời: cụ uống nhầm thuốc hoặc uống nhiều hơn mức đã chia, cụ khó thở, đau ngực, môi tím, lơ mơ, nói khó, yếu nửa người, co giật, ngã đập đầu, chảy máu không cầm. Người giúp gọi cấp cứu một một năm trước, gọi con cháu sau, mang theo vỏ thuốc hoặc hộp chia thuốc nếu nghi uống nhầm để nhân viên y tế xem.

Trong lúc chờ, không tự gây nôn, không cho uống thêm gì, không cố đỡ cụ đi lại. Ghi lại giờ xảy ra chuyện và những gì đã thấy. Bình tĩnh làm đúng mấy việc ấy đã là giúp cụ nhiều nhất trong vị trí của người giúp theo giờ.

Gia đình nên dán cạnh điện thoại bàn hoặc trên cửa tủ lạnh một tờ ghi họ tên cụ, năm sinh, các bệnh đang theo dõi, nơi cụ hay khám và tên người nhà theo thứ tự cần gọi. Khi nhân viên cấp cứu đến, người giúp chỉ cần đưa tờ giấy đó và hộp thuốc của cụ, khỏi phải nhớ trong lúc hoảng.

Câu hỏi thường gặp

Người giúp việc có được cho người già uống thuốc không?

Chỉ nên nhắc giờ theo hộp thuốc gia đình đã chia sẵn, đưa nước và ghi lại cụ đã uống. Người giúp không tự lấy thuốc, không đổi liều, không cho thêm thuốc ngoài đơn, kể cả thuốc giảm đau thông thường.

Người giúp theo giờ có được tiêm hay truyền dịch tại nhà không?

Không. Tiêm, truyền, rút kim, chỉnh tốc độ truyền là việc của nhân viên y tế có chứng chỉ, làm theo chỉ định của bác sĩ. Người giúp chỉ quan sát và báo khi thấy dây truyền tuột hoặc chỗ tiêm sưng đỏ.

Có nên để người giúp xoa bóp cho ông bà khi ông bà kêu mỏi?

Xoa nhẹ, kê gối, đổi tư thế thì được nếu gia đình đồng ý. Bóp mạnh, nắn khớp, cạo gió, chườm nóng lên chỗ sưng thì không nên, nhất là với người đang dùng thuốc hoặc loãng xương. Đau mới hoặc đau tăng thì báo gia đình đưa đi khám.

Ông bà quên uống thuốc một cữ thì người giúp làm gì?

Không tự cho uống bù gấp đôi. Ghi lại ngăn thuốc còn nguyên và báo con cháu ngay để gia đình hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cách xử lý với loại thuốc đó.

Người giúp từ chối thay băng thì có phải là ngại việc không?

Không phải. Thay băng, rửa vết thương cần kỹ thuật và vệ sinh đúng cách, làm sai dễ nhiễm trùng. Người giúp từ chối việc mình chưa được học là đang giữ an toàn cho người bệnh. Gia đình nên nhờ điều dưỡng làm hoặc hướng dẫn.

Nghi ông bà uống nhầm thuốc thì phải làm gì?

Gọi cấp cứu một một năm ngay, sau đó gọi con cháu. Mang theo vỏ thuốc hoặc hộp chia thuốc cho nhân viên y tế xem. Không tự gây nôn, không cho uống thêm gì trong lúc chờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138