Tiền công giúp việc theo giờ thường ghép từ vài khoản: tiền cho số giờ làm chính, tiền đi lại hoặc gửi xe nếu có, phần ngoài giờ khi làm quá thời gian hẹn, phần cộng thêm cho việc nặng hoặc khác loại, mức riêng cho ngày lễ Tết, tiền đồ dùng nếu người làm tự mua, và phí cho ứng dụng hoặc trung tâm nếu thuê qua bên thứ ba. Không phải nhà nào cũng có đủ các khoản này, nhưng nên nói rõ từ đầu khoản nào có, khoản nào không.
Bài này không đưa ra mức tiền cụ thể, vì mức công ở mỗi thành phố, mỗi khu, mỗi mùa một khác và thay đổi theo thời gian. Ví dụ dưới đây dùng "đơn vị" giả định để thấy cách cộng. Mức thật thì nên hỏi vài người đang làm và vài nhà đang thuê ở chính khu mình, rồi so sánh với chính bảng việc của nhà mình.
Một khoản tiền công thường ghép từ mấy phần
Khi nghe "giúp việc theo giờ", nhiều người nghĩ ngay tới một phép nhân: giá một giờ nhân số giờ. Phép nhân ấy đúng cho phần lớn các buổi bình thường, nhưng nó chỉ là phần lõi. Quanh phần lõi có những khoản nhỏ xuất hiện tuỳ hoàn cảnh: người làm ở xa phải đi hai chặng xe, hôm nay ở lại thêm bốn mươi phút vì khách đến bất ngờ, buổi cuối năm phải lau cả trần và quạt, hoặc nhà thuê qua một ứng dụng có thu phí riêng.
Vấn đề không nằm ở việc có những khoản đó, mà nằm ở chỗ hai bên hiểu khác nhau về chúng. Chủ nhà nghĩ tiền một giờ đã bao gồm đi lại, người làm nghĩ đi lại tính riêng. Chủ nhà nghĩ ở lại thêm một chút là giúp đỡ, người làm nghĩ đó là giờ công. Mỗi lần hiểu khác là một lần khó chịu, dù số tiền chênh rất nhỏ.
Vì thế, cách làm gọn nhất là ngay buổi đầu liệt kê các khoản có thể phát sinh, hỏi nhau từng khoản, rồi ghi lại vài dòng trong tin nhắn. Không cần hợp đồng dày, chỉ cần cả hai cùng đọc một bản và cùng gật đầu.
Bảng các khoản hay gặp trong tiền công giúp việc theo giờ
Bảng dưới liệt kê các khoản thường được nhắc tới khi thoả thuận, kèm câu hỏi nên đặt ra. Nhà thuê có thể đi lần lượt từng dòng khi nói chuyện với người làm.
| Khoản | Khi nào có | Câu nên hỏi nhau |
|---|---|---|
| Giờ làm chính | Mọi buổi | Tính từ lúc nào tới lúc nào, làm tròn ra sao |
| Đi lại, gửi xe | Người làm ở xa, nhà ở chung cư phải gửi xe | Đã gộp trong giá giờ hay tính riêng |
| Ngoài giờ | Làm quá giờ đã hẹn theo đề nghị của nhà thuê | Tính theo giá thường hay cao hơn, tính từ phút thứ mấy |
| Việc nặng, khác loại | Tổng vệ sinh, khuân vác, nấu cỗ, trông người ốm | Cộng thêm bao nhiêu phần, báo trước bao lâu |
| Ngày lễ, Tết | Làm vào ngày nghỉ chung | Mức riêng hay như thường, có nghỉ mấy ngày |
| Đồ dùng, dụng cụ | Người làm tự mang hoặc tự mua | Ai mua nước lau, găng tay, ai trả tiền |
| Phí trung gian | Thuê qua ứng dụng, trung tâm | Phí tính cho bên nào, đã nằm trong giá chưa |
Không nhà nào cần đủ bảy dòng. Một gia đình thuê người hàng xóm gần nhà, tự sắm đồ lau dọn, chỉ làm giờ cố định thì có khi chỉ còn một khoản giờ làm chính. Nhưng đi qua cả bảng một lần giúp hai bên chắc rằng không ai giữ một giả định riêng trong đầu.
Giờ làm tính từ lúc nào tới lúc nào
Từ lúc vào nhà hay lúc bắt tay làm? Phần lớn các nhà tính từ lúc người làm có mặt ở cửa theo giờ hẹn. Mấy phút chào hỏi, thay dép, đọc bảng việc vẫn là giờ làm, vì đó là thời gian người làm đã dành cho nhà mình.
Tới lúc xong việc hay tới giờ hẹn? Nếu tính theo giờ, giờ kết thúc là giờ hẹn, trừ khi hai bên đồng ý kéo dài. Người làm xong sớm hơn hẹn thì nên làm thêm việc trong bảng xoay vòng, không phải về sớm mà vẫn tính đủ, cũng không phải ngồi chờ cho hết giờ.
Làm tròn thế nào. Nhiều nhà chọn làm tròn theo nửa giờ hoặc mười lăm phút. Điều quan trọng là thống nhất một cách và áp dụng cho cả hai chiều: đến muộn mười phút và ở lại thêm mười phút xử lý như nhau.
Giờ nghỉ giữa buổi. Buổi dài từ bốn tiếng trở lên nên có vài phút nghỉ uống nước. Mấy phút nghỉ ngắn ấy thường vẫn tính trong giờ làm; nếu buổi rất dài có bữa ăn giữa chừng thì nói rõ phần nghỉ ăn có tính hay không.
Tiền đi lại và gửi xe
Người làm ở cùng khu thường không tính tiền đi lại, đó cũng là một lý do người gần nhà được quý. Người ở xa, phải đi hai chặng xe buýt hoặc chạy xe máy mấy cây số, thì đi lại là một khoản thật: tiền xăng, tiền xe, và cả thời gian. Có người gộp luôn vào giá giờ, có người tính riêng một khoản cố định mỗi buổi.
Ở chung cư, gửi xe là khoản dễ bị quên. Có toà cho khách gửi xe miễn phí vài giờ, có toà thu theo lượt. Nếu người làm phải trả tiền gửi xe mỗi lần tới, nhà thuê nên tính khoản này hoặc đăng ký thẻ khách cho họ nếu ban quản lý cho phép. Khoản nhỏ nhưng lặp lại mỗi buổi, cộng lại cả tháng không ít.
Khi thuê theo kiểu một buổi làm cho hai nhà gần nhau, có thể thoả thuận chia tiền đi lại giữa hai nhà. Cách này hay gặp ở khu tập thể, chung cư, nơi người làm nhận mấy căn cùng toà trong một buổi sáng.
Có một khoản ít ai nghĩ tới là thời gian đi lại giữa hai nơi làm trong cùng một ngày. Người làm nhận nhà mình vào buổi trưa, giữa hai nhà khác ở hai đầu phường, có khi phải đi gấp và tới muộn vài phút. Thay vì bắt lỗi, nhà thuê có thể cùng người làm dời giờ hẹn sớm hoặc muộn hơn một chút cho vừa đường đi. Một giờ hẹn hợp lý đôi khi đáng giá hơn mọi khoản phụ cấp đi lại.
Ngoài giờ, việc nặng và đồ dùng: ba khoản hay cãi nhau nhất
Ngoài giờ. Chỉ nên tính là ngoài giờ khi nhà thuê đề nghị hoặc đồng ý kéo dài. Nếu người làm chậm tay mà tự ở lại, đó là chuyện cần góp ý về bảng việc chứ không phải ngoài giờ. Ngược lại, nhà thuê nhờ "tiện thể" thêm việc thì nên tự nhắc tính thêm, đừng để người làm phải mở lời.
Việc nặng. Lau trần, cọ sân, khuân đồ, dọn sau sửa nhà nặng hơn hẳn việc thường. Nhiều người làm xin cộng thêm một phần cho những buổi này, hoặc tính theo khoán riêng. Báo trước ít nhất một buổi để họ chuẩn bị sức và đồ nghề.
Đồ dùng. Nước lau sàn, nước rửa bát, găng tay, khăn lau, cây lau nhà: thông thường nhà thuê lo. Nếu người làm quen dùng loại riêng và tự mang tới, hai bên thoả thuận có tính tiền không. Đừng để người làm tự mua rồi ngại đòi lại.
Đồ hỏng do dùng lâu. Cây lau nhà mòn, chổi gãy là hao mòn bình thường, nhà thuê thay. Phân biệt rõ với chuyện làm vỡ đồ, phần đó nên có thoả thuận riêng.
Ví dụ cộng tiền công một buổi bằng đơn vị giả định
Giả sử hai bên thống nhất mỗi giờ làm là một đơn vị, đi lại là một phần nhỏ của đơn vị, ngoài giờ tính như giờ thường, việc nặng cộng thêm một phần. Đây chỉ là con số để minh hoạ cách cộng, không phải mức tham khảo.
- Buổi hẹn ba giờ: tính ba đơn vị.
- Người làm đi xa, hai bên đã chốt đi lại bằng một phần năm đơn vị mỗi buổi: cộng thêm phần ấy.
- Nhà có khách, nhờ ở lại thêm nửa giờ để dọn: cộng nửa đơn vị.
- Hôm đó có thêm việc lau quạt trần, đã thống nhất là việc nặng cộng thêm nửa đơn vị: cộng tiếp.
- Cộng lại, buổi hôm nay nhiều hơn buổi thường hơn một đơn vị. Ghi một dòng trong tin nhắn chung để cuối tháng đối chiếu.
Nhìn ví dụ sẽ thấy, một buổi phát sinh vài thứ nhỏ là chuyện thường. Nếu ngay từ đầu đã thống nhất cách tính từng khoản, cuối buổi chỉ cần cộng, không cần bàn. Còn mức một đơn vị thật là bao nhiêu thì hỏi những nhà đang thuê và những người đang làm ở khu mình, vì mỗi nơi một khác.
Phí ứng dụng, trung tâm và chuyện "trên giá ghi"
Khi thuê qua ứng dụng ghép việc hay trung tâm giới thiệu, giá nhà thuê trả thường đã gồm phần của nền tảng hoặc trung tâm. Người làm nhận về phần còn lại. Điều này không có gì sai, đó là chi phí cho việc tìm người, xác minh, thay người khi cần. Nhưng nhà thuê nên biết để hiểu vì sao cùng một số giờ mà người làm thực nhận ít hơn số mình trả.
Đọc kỹ điều khoản của ứng dụng hoặc hợp đồng với trung tâm: phí tính cho bên nào, có phí huỷ không, có phí đổi người không, tiền boa có tới tay người làm trọn vẹn không. Một số nền tảng không cho hai bên tự thoả thuận ngoài, vi phạm có thể bị khoá tài khoản; một số trung tâm có điều khoản về việc thuê trực tiếp người đã được giới thiệu. Nếu có ý định chuyển sang thuê trực tiếp sau này, nên đọc phần đó trước.
Với các quy định pháp luật liên quan tới lao động giúp việc gia đình, như chuyện ngày nghỉ, làm thêm giờ hay bảo hiểm, mỗi thời điểm có thể có văn bản mới. Nên tra văn bản hiện hành ở cơ quan lao động địa phương, và khi có vướng mắc cụ thể thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi chốt điều gì quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Tiền công giúp việc theo giờ đã bao gồm tiền đi lại chưa?
Tuỳ thoả thuận, không có mặc định chung. Người ở gần thường không tính riêng, người ở xa có thể gộp vào giá giờ hoặc tính một khoản cố định mỗi buổi. Hỏi rõ ngay buổi đầu và ghi lại trong tin nhắn để cuối tháng khỏi hiểu khác nhau.
Làm thêm mười lăm phút có phải trả thêm không?
Nếu hai bên đã thống nhất làm tròn theo mười lăm phút hoặc nửa giờ thì theo đúng cách đó. Nếu nhà thuê nhờ ở lại, nên chủ động tính. Quan trọng là áp dụng cùng một cách cho cả chuyện đến muộn lẫn ở lại thêm.
Ai trả tiền nước lau sàn, nước rửa bát?
Thông thường nhà thuê lo đồ dùng và hoá chất vì dùng trong nhà mình. Nếu người làm muốn dùng loại riêng và tự mang tới, hai bên thoả thuận có tính tiền không. Không nên để người làm tự bỏ tiền mua rồi ngại đòi lại.
Thuê qua ứng dụng thì người làm nhận được bao nhiêu?
Người làm nhận phần còn lại sau khi trừ phí nền tảng, tỷ lệ tuỳ từng ứng dụng. Đọc phần điều khoản hoặc phần giải thích phí trong ứng dụng để biết. Nếu muốn gửi thêm tiền boa, xem ứng dụng có chuyển trọn cho người làm không.
Có nên hỏi mức tiền công của nhà hàng xóm không?
Nên hỏi vài nhà để biết mức phổ biến ở khu mình, nhưng nhớ rằng mỗi nhà một bảng việc. Nhà nhiều tầng, có trẻ nhỏ, có thú nuôi thì việc nặng hơn. So mức công thì so cùng loại việc và cùng số giờ.
Có cần ghi các khoản tiền công ra giấy không?
Không cần giấy tờ dày, nhưng nên có vài dòng trong tin nhắn chung ghi giá giờ, cách làm tròn, đi lại, ngoài giờ, ngày lễ. Khi có chuyện hiểu khác, hai bên mở lại tin nhắn đó thay vì dựa vào trí nhớ.