GiupSuc.comGiúp Sức
Đỡ đần ông bà, người ốm theo giờ

Thuê người ngồi cùng, trò chuyện với ông bà vài giờ mỗi ngày khi con cháu đi làm

Ông bà ngồi một mình cả ngày dễ buồn, ăn ít, ngủ ngày. Thuê người ngồi cùng vài giờ: chọn người hợp tính cụ, gợi chuyện gì, làm gì cùng nhau và khi nào cần báo con cháu.

Two women seen in profile sharing tea on a small balcony with potted plants, the elderly one laughing, afternoon golden light, Vietnamese tube house, warm amber and green palette

Thuê người ngồi cùng, trò chuyện với ông bà vài giờ mỗi ngày là cách nhẹ nhàng để cụ không phải ở một mình suốt lúc con cháu đi làm: có người hỏi han, cùng uống nước, đi dạo, nghe cụ kể chuyện, nhắc cụ ăn uống đúng bữa. Việc này không cần kỹ thuật chuyên môn, nhưng cần người hợp tính cụ, kiên nhẫn và biết báo lại khi thấy cụ khác thường.

Nhiều gia đình nghĩ cụ chỉ cần ăn đủ, ngủ đủ là được, rồi bất ngờ khi cụ buồn bã, ít nói, ngủ ngày thức đêm. Một người ngồi cùng vài tiếng mỗi ngày thường đổi được không khí trong nhà nhiều hơn tưởng tượng, miễn là nhà thuê chọn đúng người và giao việc rõ ràng.

Vì sao ông bà cần người ngồi cùng chứ không chỉ người nấu cơm

Người lớn tuổi ở nhà một mình từ sáng tới tối thường thiếu nhất không phải là bữa ăn mà là người để nói chuyện. Con cháu về nhà đã mệt, ăn vội rồi ai vào phòng nấy. Bạn bè cùng lứa của cụ thì người đi xa, người yếu không ra khỏi nhà được. Cả ngày không ai hỏi một câu, cụ dần ít nói, ngại ra ngoài, ngồi trước ti vi mà không xem, có cụ ăn qua loa vì "ăn một mình chẳng thấy ngon".

Một người ngồi cùng không giải quyết được mọi chuyện, nhưng tạo ra một nhịp trong ngày: giờ này có người đến, cùng uống chén trà, đi một vòng sân, nghe cụ kể chuyện ngày xưa. Nhịp đó giúp cụ thức dậy có việc để mong, ăn bữa trưa cùng người khác, và con cháu có thêm một người nhìn thấy cụ hằng ngày để báo lại.

Khác với người giúp việc lo việc nhà, người ngồi cùng lấy cụ làm việc chính. Việc nhà chỉ làm quanh cụ: dọn chén trà, hâm bữa, lau chỗ cụ ngồi. Nhà thuê cần nói rõ điều này từ đầu, nếu không, người làm dễ bị cuốn vào dọn dẹp cả nhà và cụ lại ngồi một mình như cũ.

Chọn người hợp tính ông bà

Tuổi và giọng nói. Có cụ thích người trẻ hoạt bát, có cụ thấy người trạc tuổi con mình dễ nói chuyện hơn. Giọng nói nhỏ nhẹ, rõ ràng, nói chậm thường hợp với cụ nghe kém. Hỏi thẳng cụ thích kiểu người thế nào trước khi tìm.

Có chuyện chung để nói. Cụ từng làm ruộng, làm giáo viên, làm thợ may hay buôn bán ngoài chợ, tìm được người biết chút ít về nghề ấy là câu chuyện tự đến. Người cùng quê, cùng thói quen nghe cải lương hay chèo cũng là lợi thế.

Kiên nhẫn nghe chuyện lặp lại. Người già hay kể đi kể lại một chuyện. Người ngồi cùng tốt là người nghe lần thứ năm vẫn hỏi thêm một câu, không cắt ngang "chuyện này bà kể rồi".

Biết im lặng đúng lúc. Có những buổi cụ chỉ muốn ngồi yên. Người hợp là người ngồi cạnh làm việc nhẹ của mình, không cố nói cho kín thời gian.

Thật thà, kín miệng. Cụ hay kể chuyện nhà, chuyện tiền bạc, chuyện con dâu con rể. Người ngồi cùng phải biết nghe rồi để đó, không mang chuyện ra ngoài, không đứng về phía ai trong nhà.

Ngồi cùng thì làm gì cho buổi chiều không dài

Ngồi đối diện nhau hỏi "bà khoẻ không" thì mười phút là hết chuyện. Buổi ngồi cùng có ích khi có vài việc nhẹ để làm chung, tuỳ sức và sở thích của cụ:

  • Đi dạo quanh khu nhà hoặc ra công viên gần nhà, chọn giờ mát, đi chậm, có chỗ nghỉ giữa đường; người ngồi cùng đi phía ngoài, sát cụ.
  • Nhặt rau, bóc lạc, gói bánh, chuẩn bị đồ cho bữa tối của cả nhà; nhiều cụ vui hẳn khi thấy mình còn giúp được con cháu.
  • Xem lại ảnh cũ, gọi tên người trong ảnh, hỏi cụ chuyện hồi đó; đây là cách gợi chuyện dễ nhất với người hay quên chuyện gần.
  • Nghe nhạc, nghe đài, xem chương trình cụ thích; đọc báo hoặc truyện ngắn cho cụ nghe nếu mắt cụ kém.
  • Chăm vài chậu cây ngoài ban công, tưới nước, nhặt lá vàng, việc nhẹ mà cụ thấy có ích.
  • Gấp quần áo, sắp lại ngăn tủ cùng cụ, để cụ chỉ chỗ, người làm làm phần nặng.
  • Gọi video cho con cháu ở xa giúp cụ, cầm máy, chỉnh tiếng cho cụ nghe rõ.

Không cần làm đủ các việc trên trong một buổi. Hai, ba việc lặp lại đều đặn mỗi ngày tạo cảm giác quen thuộc, mà người già thường thích sự quen thuộc hơn là cái mới.

Gợi chuyện thế nào để cụ muốn nói

Câu hỏi mở về quá khứ thường dễ trả lời hơn câu hỏi về hôm nay. Thay vì "sáng nay bà làm gì", người ngồi cùng có thể hỏi "hồi bà còn đi dạy, học trò có đứa nào nghịch nhất không", "ngày xưa quê ông Tết gói bánh gì", "hồi mới cưới ông bà ở đâu". Cụ kể dài thì cứ để cụ kể, chỉ cần gật gù và hỏi thêm một chi tiết nhỏ.

Tránh những chủ đề làm cụ buồn hoặc dễ tranh cãi: bệnh tật nặng của người quen, tiền bạc trong nhà, chuyện mâu thuẫn giữa các con. Nếu cụ tự nhắc thì nghe, đừng góp ý hay phán ai đúng ai sai. Với cụ hay quên, đừng kiểm tra trí nhớ kiểu "bà có nhớ con tên gì không"; thay vào đó tự giới thiệu lại nhẹ nhàng mỗi khi cần.

Câu nói mẫu khi đến: "Cháu chào bà, hôm nay trời mát, lát nữa bà cháu mình ra sân ngồi một lúc nhé." Câu nói mẫu khi về: "Mai cháu lại sang giờ này, bà nghỉ trưa cho khoẻ." Lặp lại hai câu ấy mỗi ngày giúp cụ biết người làm đến và đi theo nếp, bớt hụt hẫng khi người làm ra về.

Nhà thuê dặn gì và người làm báo lại gì

Dặn trước. Thói quen ăn ngủ, món kiêng, chuyện nên tránh, những người cụ quý, giờ cụ hay mệt. Nếu cụ đang theo dõi bệnh gì, ghi tên bệnh và lời dặn của bác sĩ về đi lại, ăn uống để người làm biết giới hạn.

Báo lại mỗi ngày. Vài dòng tin nhắn là đủ: cụ ăn được bao nhiêu, có đi dạo không, tâm trạng thế nào, có than gì không. Ghi đều thì sau vài tuần nhìn lại thấy được cụ đang khá lên hay đi xuống.

Báo ngay khi thấy lạ. Cụ bỗng nói lẫn nhiều hơn mọi hôm, buồn bã không muốn nói chuyện mấy ngày liền, nói những câu chán sống, bỏ ăn, ngã dù nhẹ. Những điều này người làm không tự xử lý, chỉ cần báo con cháu đúng lúc.

Không tự làm thay việc chuyên môn. Thấy cụ kêu đau, người ngồi cùng không đưa thuốc trong tủ, không xoa dầu hay bóp chỗ đau theo cách mình nghĩ là tốt, mà gọi con cháu hỏi.

Khi người ngồi cùng và ông bà chưa hợp nhau

Không phải lần đầu nào cũng suôn sẻ. Có cụ lịch sự với người làm trước mặt con cháu nhưng sau đó than "con bé ấy nói nhiều quá", có cụ ngồi im cả buổi, có cụ trách người làm để quên chén trà. Trước khi kết luận là không hợp, nhà thuê nên hỏi cả hai phía một cách riêng rẽ: cụ khó chịu điều gì cụ thể, người làm thấy khó ở chỗ nào. Nhiều khi chỉ cần đổi giờ đến, bớt nói, đổi việc làm chung là ổn.

Có vài dấu hiệu cho thấy nên đổi người hơn là cố: cụ sợ hoặc tránh mặt người làm, cụ ăn ít hơn và buồn hơn từ khi có người đến, người làm thường xuyên dùng điện thoại riêng thay vì ở cạnh cụ, hoặc người làm tỏ ra mất kiên nhẫn, lớn tiếng với cụ. Khi đổi người, nói với người cũ nhẹ nhàng rằng hai bên chưa hợp nếp, trả đủ công những buổi đã làm, không đổ lỗi.

Ngược lại, khi đã tìm được người hợp, cụ hay chờ giờ người ấy đến, kể với con cháu "hôm nay cháu nó dẫn mẹ ra chợ". Giữ người như vậy bằng những điều đơn giản: trả công đúng hẹn, báo trước khi nhà có thay đổi lịch, cảm ơn trước mặt cụ. Người ngồi cùng thấy mình được tôn trọng thì cũng ở lâu hơn, mà người già rất cần một gương mặt quen thuộc ở cạnh mình qua năm tháng.

Lúc nào cần gọi cấp cứu hoặc đưa cụ đi khám

Ngồi cùng trò chuyện là việc nhẹ, nhưng người làm vẫn phải biết những dấu hiệu không được chờ. Đang nói chuyện mà cụ bỗng nói khó, nói lắp bắp, méo một bên miệng, tay cầm cốc bị rơi, một bên người yếu đi, hoặc cụ ôm ngực, thở gấp, vã mồ hôi, gọi không trả lời, thì gọi ngay cấp cứu một một năm, sau đó gọi con cháu. Không cho cụ ăn uống gì trong lúc chờ, không tự đưa cụ đi bằng xe máy.

Những thay đổi diễn ra từ từ cũng cần báo: cụ quên nhiều hơn rõ rệt trong vài tuần, buồn bã kéo dài, mất ngủ, sút cân, không muốn ra khỏi giường. Đó là lúc con cháu nên đưa cụ đi khám để bác sĩ đánh giá, chứ người ngồi cùng không đoán bệnh. Tâm trạng của người già đôi khi là dấu hiệu sức khoẻ, nên những ghi chép nhỏ hằng ngày của người làm rất có giá trị khi gia đình đi khám.

Để người ngồi cùng không lúng túng, con cháu nên dán cạnh cửa một tờ giấy ghi họ tên cụ, năm sinh, bệnh đang theo dõi, nơi cụ hay khám và thứ tự người cần gọi: con trai, con dâu, người hàng xóm thân. Lưu sẵn tên những người này trong điện thoại của người làm. Khi có chuyện, mấy phút đầu thường quyết định nhiều điều, và một tờ giấy ghi sẵn giúp người làm khỏi phải nhớ trong lúc hoảng.

Câu hỏi thường gặp

Thuê người trò chuyện với ông bà có cần người có chuyên môn không?

Thường không cần chuyên môn y tế, vì việc chính là bầu bạn, đi dạo, ăn cùng. Điều cần hơn là tính kiên nhẫn, giọng nói dễ nghe và biết báo lại khi thấy cụ khác thường. Nếu cụ có bệnh cần theo dõi đặc biệt thì nên hỏi bác sĩ xem có cần người có nghề không.

Mỗi ngày nên thuê người ngồi cùng ông bà mấy tiếng?

Hai tới ba tiếng vào khung giờ cụ thấy dài nhất, thường là cuối buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, là mức nhiều nhà chọn. Đều đặn mỗi ngày một ít thường tốt hơn dồn vài buổi dài trong tuần, vì cụ quen nhịp.

Ông bà không thích nói chuyện với người lạ thì sao?

Bắt đầu bằng những buổi ngắn có con cháu ở nhà, để người làm cùng làm một việc nhẹ với cụ như nhặt rau, tưới cây. Khi cụ đã quen mặt thì con cháu mới để hai người ở riêng. Đừng ép cụ phải nói chuyện ngay.

Người ngồi cùng ông bà có nên làm thêm việc nhà không?

Có thể làm việc nhẹ quanh cụ như dọn chén trà, hâm bữa, lau chỗ cụ ngồi. Nếu giao thêm dọn cả nhà hay đi chợ cho cả gia đình thì thời gian cho cụ bị cắt mất, nên thoả thuận rõ việc nào là chính.

Ông bà nói chuyện buồn, chán sống thì người ngồi cùng làm gì?

Lắng nghe, không gạt đi, không giảng giải, và báo ngay cho con cháu trong ngày. Gia đình nên đưa cụ đi khám để bác sĩ tư vấn. Người ngồi cùng không tự xử lý chuyện này một mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138