Thuê người nấu sẵn đồ ăn cả tuần là cách nhiều người sống một mình hay vợ chồng đi làm dùng để có cơm nhà mà không phải đứng bếp mỗi tối. Làm được, nhưng chỉ một phần món ăn hợp để nấu sẵn; phần còn lại nên để nguyên liệu đã sơ chế và nấu mới trong ngày. Đồ nấu sẵn phải chia hộp theo bữa, ghi ngày nấu, xếp ngăn mát cho mấy ngày đầu và ngăn đá cho phần cuối tuần.
Bài này đi qua từng khâu của một buổi nấu sẵn: chọn món, chia hộp, ghi ngày, xếp tủ, hâm lại. Thời hạn giữ đồ ăn trong tủ lạnh nêu ở đây là nguyên lý chung; nhà có người già, trẻ nhỏ, người đang ốm hay phụ nữ mang thai nên giữ chặt hơn và tham khảo hướng dẫn an toàn thực phẩm của cơ quan y tế.
Nấu sẵn cả tuần hợp với nhà nào
Nấu sẵn hợp nhất với người sống một mình hoặc nhà hai người đi làm, ít khi ăn trưa ở nhà, muốn bữa tối có cơm nhà mà không mất thời gian. Với những nhà này, một buổi bốn đến năm giờ cuối tuần có thể thay cho ba bốn buổi nấu ngắn trong tuần, vừa gọn lịch vừa dễ tìm người hơn.
Nấu sẵn ít hợp với nhà đông người, nhà có trẻ nhỏ ăn dặm hay người già cần đồ mềm nấu mới mỗi ngày. Lượng hộp sẽ quá lớn so với tủ lạnh, và một số món cho người sức yếu không nên để lâu. Những nhà này thường kết hợp: thuê buổi dài cuối tuần nấu sẵn món kho, món rim, nước dùng, rồi thêm một buổi ngắn giữa tuần nấu món tươi.
Trước khi quyết định, nên kiểm hai thứ. Một là tủ lạnh nhà mình còn bao nhiêu chỗ khi đã có đồ thường ngày; hai là nhà mình có thật sự ăn hết đồ nấu sẵn không. Nhiều người thử nấu sẵn được hai tuần thì thấy hộp cuối tuần bị bỏ, vì ngán vị hoặc vì có hẹn ăn ngoài. Khi đó giảm lượng, hoặc chuyển sang nấu sẵn cho bốn ngày thay vì bảy ngày.
Món nào hợp để nấu sẵn, món nào nên nấu mới
Bảng dưới chia món theo khả năng giữ vị sau vài ngày trong tủ lạnh. Đây là kinh nghiệm bếp, không phải quy chuẩn; vẫn phải nhìn, ngửi và dùng hết sớm.
| Nhóm món | Ví dụ | Cách làm khi nấu sẵn |
|---|---|---|
| Hợp nấu sẵn | Thịt kho, cá kho, gà rim, đậu sốt, chả viên | Nấu đủ chín, để nguội nhanh, chia hộp theo bữa |
| Nấu sẵn một phần | Canh, súp, nước dùng | Nấu nước dùng sẵn; rau, đậu phụ cho vào lúc hâm |
| Nên sơ chế, nấu mới | Rau xanh xào hoặc luộc, trứng chiên, cá chiên giòn | Nhặt rửa, thái sẵn, để hộp khô; nấu trong vài phút khi ăn |
| Không nên nấu sẵn lâu ngày | Món tái, gỏi, đồ hải sản tươi chế biến nhẹ, món trộn sẵn nước chấm | Ăn trong ngày hoặc không đưa vào thực đơn nấu sẵn |
| Cơm | Cơm trắng | Có thể chia phần nhỏ cất ngăn đá; hoặc nấu mới mỗi tối vì nồi cơm điện chỉ mất nửa giờ |
Nguyên tắc dễ nhớ: món càng ít nước, càng mặn ngọt đậm thì càng giữ được vị lâu; món càng tươi, càng giòn thì càng nên nấu mới. Người nấu có kinh nghiệm thường tự biết, nhưng nhà thuê nên nói rõ mình muốn hộp nào ăn ngày nào để người nấu chọn món phù hợp.
Chia hộp theo bữa, theo người
Sai lầm hay gặp nhất của buổi nấu sẵn là đổ mỗi món vào một hộp to. Đến bữa, phải mở hộp to ra múc, phần còn lại lại cất vào tủ, lặp đi lặp lại mấy ngày. Mỗi lần mở là một lần đồ ăn ra khỏi tủ lạnh, ấm lên rồi lạnh lại, vừa nhanh hỏng vừa dễ lây bẩn từ thìa đũa.
Cách tốt hơn là chia hộp theo bữa: mỗi hộp vừa đủ một bữa cho số người ăn. Hộp có thể chia ngăn, một bên món mặn, một bên rau đã sơ chế. Nhà hai người thì hộp cho hai suất, người sống một mình thì hộp một suất. Bữa nào ăn hộp đó, ăn xong là hết, không cất lại phần thừa.
Lượng mỗi hộp cũng cần thử vài tuần mới chuẩn. Buổi nấu sẵn đầu tiên hay bị chia quá tay, vì người nấu sợ thiếu. Sau tuần đầu, chủ nhà nhìn lại hộp nào ăn không hết, hộp nào ăn xong vẫn đói, rồi báo người nấu tăng giảm. Ghi lượng theo đơn vị dễ hình dung như "một bát cơm đầy, nửa đĩa thịt" thay vì nói chung "ít thôi".
Nhà có người ăn khác nhau thì chia theo người. Phần của người cần ăn nhạt để hộp riêng, đánh dấu màu nắp hoặc dán băng dính màu khác. Cách này giúp người hâm không nhầm, nhất là khi người hâm là người khác với người nấu. Hộp nên là loại dùng được trong lò vi sóng nếu nhà hay hâm bằng lò, và có nắp kín để không bay mùi sang đồ khác trong tủ.
Ghi ngày nấu và xếp tủ lạnh: cũ trước, mới sau
Mỗi hộp nên ghi ngày nấu và ngày dự kiến ăn. Một mảnh băng dính giấy và cây bút dạ là đủ, không cần máy in tem. Ghi ngày nấu quan trọng hơn ghi tên món, vì tên món nhìn qua nắp hộp trong là thấy, còn ngày nấu thì mắt không đoán được.
Theo nguyên lý chung về bảo quản, đồ nấu chín để ngăn mát nên dùng trong vài ngày đầu; phần dành cho cuối tuần nên cất ngăn đá ngay sau khi nguội, rồi chuyển xuống ngăn mát rã đông từ tối hôm trước. Thời hạn cụ thể tuỳ món, tuỳ tủ lạnh và tuỳ người ăn; nhà có người sức yếu nên dùng sớm hơn và tham khảo hướng dẫn của cơ quan y tế. Món nào có mùi lạ, nhớt, đổi màu thì bỏ, không tiếc.
Khi xếp tủ, đẩy hộp ăn sớm ra phía trước, hộp ăn sau vào phía trong hoặc ngăn đá. Đồ sống như thịt cá chưa nấu luôn để ngăn dưới cùng, có khay hứng, để không nhỏ nước xuống đồ chín. Đồ nấu sẵn để ngăn trên. Nếu tủ đầy quá, không khí lạnh không lưu thông được, các hộp phía trong sẽ không đủ lạnh — đó là lúc nên giảm lượng nấu sẵn chứ không phải nhồi thêm.
Một buổi nấu sẵn diễn ra thế nào
Ví dụ giả định buổi nấu sẵn bốn giờ cho người sống một mình, đủ bữa tối năm ngày:
- Nửa giờ đầu: người nấu xem lại thực đơn, kiểm đồ chợ, rửa hộp và để khô, dọn chỗ trong tủ lạnh.
- Giờ thứ nhất: bắc nồi kho, nồi nước dùng — những món cần lửa lâu đi trước.
- Giờ thứ hai: sơ chế rau cho cả năm ngày, nhặt rửa, để ráo, chia hộp có lót khăn giấy.
- Giờ thứ ba: nấu các món còn lại, để nguội nhanh từng món trên khay rộng, không đậy kín khi còn nóng.
- Nửa giờ cuối: chia hộp, ghi ngày, xếp tủ; rửa nồi chảo, lau bếp, đổ rác.
- Trước khi về: nhắn danh sách hộp theo ngày cho chủ nhà, kèm dặn món nào cần nấu thêm rau khi ăn.
Bước để nguội nhanh hay bị làm sai: đồ còn nóng đậy kín nắp cho vào tủ ngay, hoặc ngược lại để trên bàn cả buổi cho nguội hẳn. Cả hai đều không tốt. Trải món ra khay rộng cho hơi nóng thoát nhanh, khi đã bớt nóng thì chia hộp và cất ngay.
Hâm lại và rã đông sao cho an toàn
Đồ ăn nấu sẵn chỉ hâm phần sắp ăn, và hâm đến khi nóng đều cả ở giữa. Với lò vi sóng, nên đảo một lần giữa chừng vì lò thường làm nóng không đều; với nồi, đun đến khi sôi lại với món có nước. Phần đã hâm mà ăn không hết thì bỏ, không cất lại để hâm lần hai.
Hộp ở ngăn đá nên chuyển xuống ngăn mát từ tối hôm trước để rã đông chậm trong tủ, không để ngoài bàn cả ngày. Nếu quên, có thể rã đông bằng lò vi sóng ở chế độ rã đông rồi hâm và ăn ngay. Đồ đã rã đông không nên cấp đông lại.
Rau đã sơ chế để trong hộp khô có lót khăn giấy thường giữ được vài ngày đầu; đến cuối tuần nếu rau đã héo, nhớt thì bỏ. Đây cũng là lý do nhiều nhà chia làm hai lần mua rau: lần đầu trong buổi nấu sẵn, lần hai giữa tuần tự mua hoặc nhờ người chạy việc mua hộ một ít.
Cuối tuần, trước buổi nấu sẵn kế tiếp, dọn hết hộp cũ còn sót, rửa sạch, kiểm xem món nào bị bỏ nhiều nhất. Món nào bị bỏ thì tuần sau đổi. Nhắn lại cho người nấu một dòng: tuần này ăn hết món gì, chán món gì. Như vậy buổi nấu sẵn sẽ ngày càng sát với nhu cầu thật của nhà mình.
Chuẩn bị hộp, chỗ và đồ nghề trước khi thuê
Đủ hộp cho cả tuần cộng thêm vài cái. Số hộp cần bằng số bữa nấu sẵn nhân số hộp mỗi bữa, cộng thêm vài hộp cho rau và nước dùng. Thiếu hộp là người nấu phải dồn món, mất ý nghĩa chia theo bữa.
Dọn tủ lạnh trước buổi nấu. Bỏ đồ quá hạn, gom đồ lặt vặt vào một góc. Người nấu không nên tự quyết bỏ đồ của nhà, nên phần này chủ nhà làm.
Băng dính giấy và bút dạ để sẵn cạnh bếp. Đồ nhỏ nhưng thiếu là người nấu phải ghi lên hộp bằng thứ gì có sẵn, dễ nhoè, dễ bong.
Khay rộng để làm nguội. Một hai cái khay inox hoặc mâm nhôm giúp đồ nguội nhanh hơn hẳn so với để nguyên trong nồi.
Nói rõ ai rửa hộp. Hộp ăn xong trong tuần ai rửa, để ở đâu, để buổi nấu sau người nấu có hộp sạch ngay khi đến.
Câu hỏi thường gặp
Đồ ăn nấu sẵn để tủ lạnh được mấy ngày?
Theo nguyên lý chung, đồ nấu chín ở ngăn mát nên dùng trong vài ngày đầu; phần ăn cuối tuần nên cất ngăn đá ngay khi nguội. Thời hạn cụ thể tuỳ món và người ăn, nhà có người sức yếu nên dùng sớm hơn và tham khảo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Món nào không nên nấu sẵn cả tuần?
Rau xanh xào luộc, trứng chiên, cá chiên giòn mất ngon nhanh nên chỉ sơ chế sẵn rồi nấu mới. Món tái, gỏi, hải sản chế biến nhẹ và món trộn sẵn nước chấm không nên đưa vào thực đơn nấu sẵn.
Có nên đổ mỗi món vào một hộp to cho tiện không?
Không nên. Mở hộp to nhiều lần làm đồ ăn ấm lên rồi lạnh lại, nhanh hỏng và dễ lây bẩn. Chia hộp vừa đủ một bữa, ăn hộp nào hết hộp đó, không cất lại phần thừa.
Một buổi nấu sẵn đủ ăn cả tuần cần bao nhiêu giờ?
Với người sống một mình, một buổi bốn giờ thường đủ bữa tối năm ngày nếu đồ chợ có sẵn. Nhà hai ba người hoặc muốn cả bữa trưa thì cần dài hơn, hoặc chia thành hai buổi trong tuần.
Rã đông đồ nấu sẵn thế nào cho đúng?
Chuyển hộp từ ngăn đá xuống ngăn mát từ tối hôm trước để rã đông chậm. Nếu quên thì rã đông bằng lò vi sóng rồi hâm và ăn ngay. Đồ đã rã đông không nên cấp đông lại.
Ai nên dọn đồ cũ trong tủ lạnh trước buổi nấu sẵn?
Chủ nhà nên tự dọn, vì người nấu không nên tự quyết bỏ đồ của nhà. Dọn trước giúp tủ có chỗ, không khí lạnh lưu thông tốt, và người nấu xếp hộp mới theo đúng thứ tự ăn.