GiupSuc.comGiúp Sức
Nấu cơm, giặt ủi theo buổi

Bếp nhà mình, tay người khác: quy ước dao thớt, đồ sống đồ chín với người nấu

Người ngoài vào nấu trong bếp nhà mình: quy ước dao thớt riêng cho đồ sống đồ chín, ngăn tủ lạnh, khăn lau, đồ quý, ga điện và rác để bếp sạch mà không ai khó xử.

Two cutting boards of different colors on a granite counter, raw fish on one and sliced cucumbers on the other, a helper rinsing a knife at the sink behind

Khi người ngoài vào nấu trong bếp nhà mình, nên thống nhất ngay từ buổi đầu một bộ quy ước ngắn: dao thớt nào cho đồ sống, cái nào cho đồ chín; ngăn tủ lạnh nào để gì; khăn nào lau tay, khăn nào lau bếp; đồ nào không đụng tới; và ai tắt ga, đổ rác trước khi về. Bộ quy ước này không phải để soi người nấu, mà để hai người cùng dùng một bếp không giẫm chân nhau.

Phần lớn nguyên tắc dưới đây là an toàn thực phẩm cơ bản, áp dụng cho bất kỳ ai đứng bếp. Điểm khác là khi có người thứ hai, những thói quen chủ nhà vẫn làm theo cảm giác phải được nói thành lời, nếu không người nấu sẽ làm theo thói quen của họ, và hai thói quen va vào nhau.

Vì sao cần nói quy ước bếp ngay buổi đầu

Bếp là chỗ riêng tư hơn nhiều người nghĩ. Mỗi nhà có cách để dao, cách rửa thớt, cách xếp tủ lạnh riêng, phần lớn chưa từng được nói ra vì chỉ một người dùng. Khi người nấu thuê bước vào, họ mang theo thói quen của bếp nhà họ hoặc của những nhà họ từng làm. Không ai sai, nhưng nếu không nói trước, chủ nhà sẽ thấy khó chịu những chuyện nhỏ: thớt thái thịt lại đem thái trái cây, dao để trong chậu ngâm, khăn lau bàn đem lau bát.

Nói ở buổi đầu dễ hơn nhiều so với nhắc ở buổi thứ năm. Buổi đầu ai cũng chờ được hướng dẫn, nói gì người nấu cũng ghi nhận. Đến khi thói quen đã thành nếp, nhắc lại dễ thành chuyện chê trách, người nấu dễ tự ái.

Quy ước nên ngắn, dưới mười điều, viết ra một tờ dán cạnh bếp hoặc gửi tin nhắn để người nấu xem lại. Đừng biến nó thành bản nội quy dài vài trang. Những điều quá vụn vặt, như cách xếp lọ gia vị, có thể để người nấu dần quen; chỉ ghi những điều liên quan đến vệ sinh, an toàn và đồ quý.

Dao thớt: tách đồ sống với đồ chín

Nguyên tắc an toàn thực phẩm quan trọng nhất trong bếp gia đình là không để đồ sống, nhất là thịt cá, tiếp xúc với đồ ăn ngay. Cách dễ làm nhất là chia dụng cụ theo màu hoặc theo chỗ để:

Dụng cụDùng choCách nhận biết và cất
Thớt thứ nhấtThịt, cá, hải sản sốngMột màu riêng, hoặc thớt gỗ to; rửa bằng nước nóng và nước rửa bát ngay sau khi dùng
Thớt thứ haiĐồ chín, rau ăn sống, trái câyMàu khác, để ở chỗ khác; không dùng thái thịt sống dù đang vội
Dao thái thịtĐồ sốngCán một màu, rửa ngay, không để trong chậu ngâm
Dao thái đồ chínThịt luộc, giò chả, trái câyCán màu khác, để riêng trên giá
Đũa, kẹp gắpGắp đồ sống khi nấu và gắp đồ ra đĩaKhông dùng chung một đôi từ lúc thịt còn sống đến khi gắp ra

Nếu nhà chỉ có một thớt, nên mua thêm cái thứ hai trước khi thuê người nấu; đây là khoản rất nhỏ so với rủi ro đau bụng cả nhà. Khi đã có hai thớt, chỉ cho người nấu một lần, và tự mình cũng giữ đúng quy ước — người nấu thấy chủ nhà làm khác thì sẽ nghĩ quy ước không quan trọng.

Tủ lạnh: ngăn nào để gì

Tủ lạnh là chỗ đồ sống và đồ chín dễ chạm nhau nhất. Nguyên tắc chung là đồ sống để ngăn dưới cùng của ngăn mát, có hộp hoặc khay hứng nước, để nếu có nhỏ giọt cũng không rơi xuống đồ khác. Đồ chín, đồ ăn sẵn, sữa, trứng để ngăn trên. Rau để ngăn rau riêng. Ngăn đá cũng nên chia: thịt cá sống một bên, đồ đã nấu cấp đông một bên.

Với người nấu thuê, nên chỉ thêm hai điều. Một là ngăn nào là đồ của người nấu được dùng, ngăn nào là đồ nhà để dành, đồ của người khác trong nhà, đồ đang dùng dở cho trẻ con. Không có gì khó chịu hơn khi hũ sữa chua để dành cho con bị dùng nấu món sốt. Hai là đồ thừa trong tủ: người nấu được tự bỏ đồ quá hạn hay phải báo trước. Nhiều nhà chọn cách người nấu để riêng đồ nghi hỏng ra một khay và báo, chủ nhà tự quyết.

Sau mỗi buổi, người nấu nên đậy kín mọi hộp, lau chỗ nước đổ trong tủ, không để nồi còn nóng nguyên vào tủ. Những việc này nghe nhỏ, nhưng là khác biệt giữa một tủ lạnh sạch sau vài tháng có người nấu thuê và một tủ lạnh có mùi.

Rửa tay, khăn lau và giẻ rửa bát

Rửa tay ở những lúc chuyển việc. Trước khi bắt đầu nấu, sau khi chạm thịt cá sống, sau khi đổ rác, sau khi đi vệ sinh. Chủ nhà nên để sẵn xà phòng rửa tay cạnh bồn rửa bát, không bắt người nấu dùng nước rửa bát rửa tay.

Khăn lau tay tách với khăn lau bếp. Khăn lau tay treo một chỗ, khăn lau bàn bếp một chỗ, khăn lau bát đĩa nếu có lại một chỗ khác. Khăn lau sàn tuyệt đối không mang vào khu nấu.

Giẻ rửa bát thay định kỳ. Giẻ, miếng bọt biển ẩm là chỗ vi khuẩn sinh sôi. Nhà nên có giẻ dự phòng, người nấu thấy giẻ đã mòn, có mùi thì thay và báo.

Tóc buộc gọn, móng tay sạch. Đây là thói quen của người nấu chuyên nghiệp. Chủ nhà có thể nhắc nhẹ một lần nếu cần, theo kiểu nói chuyện giữa người cùng làm bếp, không phải ra lệnh.

Người nấu ốm thì nghỉ. Đang tiêu chảy, nôn, sốt hay có vết thương hở ở tay thì không nên nấu cho người khác. Thoả thuận trước để người nấu không ngại xin nghỉ.

Đồ quý và đồ riêng trong bếp

Hầu như bếp nhà nào cũng có vài thứ chủ nhà quý: con dao đắt tiền cần lau khô ngay, chiếc nồi gang không được ngâm nước, bộ bát đĩa chỉ dùng khi có khách, cái chảo chống dính không dùng xẻng kim loại. Người nấu không biết thì không thể giữ được. Nên chỉ rõ từng thứ ở buổi đầu, kèm một câu giải thích ngắn vì sao — người làm hiểu lý do thì nhớ lâu hơn.

Nếu có món quá quý mà không muốn người nấu dùng, cách tốt nhất là cất riêng hẳn vào một chỗ, đừng để lẫn trong đồ dùng hằng ngày rồi dặn "cái này đừng đụng". Để lẫn thì sớm muộn cũng có lúc người nấu vội cầm nhầm.

Ngược lại, người nấu có thể mang theo dao hay dụng cụ quen tay của họ. Nhà nên tôn trọng, chỉ cần thống nhất họ tự rửa và mang về, hoặc để lại một chỗ riêng nếu đến thường xuyên. Đồ hỏng trong lúc làm, như vỡ bát, mẻ dao, cháy chảo, nên được nói thẳng ngay trong buổi đó; cách xử lý chuyện đền bù hay không có bàn riêng ở danh mục an toàn cho cả hai bên của trang.

Ga, điện, lửa: an toàn khi rời bếp

Người nấu theo giờ thường là người cuối cùng rời bếp trong buổi, nên phần kiểm an toàn cuối buổi nên giao rõ cho họ:

  • Khoá van bình ga hoặc tắt bếp theo cách nhà quy định; nói rõ nhà có khoá van mỗi lần không.
  • Rút điện ấm siêu tốc, lò vi sóng, nồi cơm điện nếu không còn dùng; nồi cơm đang ủ thì để chế độ giữ ấm theo dặn.
  • Không để dầu mỡ còn nóng trên bếp khi rời đi.
  • Không để khăn, giấy, túi ni lông gần họng bếp.
  • Ngửi thấy mùi ga thì không bật lửa, không bật tắt công tắc điện, mở cửa cho thoáng, khoá van nếu làm được an toàn, ra ngoài và gọi chủ nhà, gọi thợ có nghề.
  • Ổ cắm nóng, dây điện sờn, bếp từ báo lỗi: dừng dùng, báo chủ nhà; người nấu không tự sửa.

Chủ nhà nên chỉ chỗ van tổng ga, cầu dao điện, bình chữa cháy nếu có ngay từ buổi đầu. Hy vọng không bao giờ phải dùng, nhưng khi cần thì không có thời gian để tìm.

Rác, dọn cuối buổi và khi quy ước bị quên

Mỗi khu dân cư giờ có cách thu gom rác riêng, nhiều nơi bắt đầu phân loại rác hữu cơ và rác khác. Người nấu thuê cần biết rác để đâu, đổ lúc nào, phân loại thế nào. Rác thịt cá sống nên buộc kín, đổ ngay trong buổi, không để qua đêm trong bếp. Dầu ăn đã dùng không đổ xuống bồn rửa.

Dọn cuối buổi gồm rửa nồi chảo, lau mặt bếp, lau bàn, đổ rác, vắt khăn phơi khô. Nên thống nhất "bếp sạch" là sạch đến đâu: chỉ cần gọn và lau, hay phải lau cả mặt kính tủ bếp. Thống nhất để người nấu tính được giờ, không bị trách vì làm thiếu thứ chưa ai nói.

Khi người nấu quên một quy ước, cứ nhắc ngay, nhẹ nhàng và cụ thể: "thớt xanh để thái đồ chín nhé" thay vì "sao lại làm thế". Quên một hai lần là bình thường, vì họ làm cho nhiều nhà với nhiều bộ quy ước khác nhau. Chỉ khi một điều về an toàn bị lặp đi lặp lại dù đã nhắc rõ, mới cần ngồi lại nói chuyện nghiêm túc hơn, hoặc cân nhắc đổi người.

Cũng nên nhớ quy ước là thứ hai chiều. Người nấu có kinh nghiệm đôi khi góp ý ngược lại cho chủ nhà: thớt đã nứt nên thay, tủ lạnh để quá đầy, bồn rửa thoát nước chậm. Lắng nghe những góp ý này, vì người đứng bếp nhà mình nhiều giờ mỗi tuần là người thấy rõ nhất chỗ nào bất tiện hay mất vệ sinh.

Câu hỏi thường gặp

Có cần dùng hai thớt riêng cho đồ sống và đồ chín không?

Nên dùng. Đây là cách đơn giản nhất để tránh vi khuẩn từ thịt cá sống dính sang đồ ăn ngay. Chọn hai màu khác nhau hoặc để hai chỗ khác nhau, chỉ cho người nấu một lần và cả nhà cùng giữ.

Nên dặn người nấu thuê những quy ước gì trong bếp?

Khoảng dưới mười điều: dao thớt đồ sống đồ chín, ngăn tủ lạnh nào để gì, khăn lau tay và khăn lau bếp, đồ quý không dùng, tắt ga rút điện trước khi về, và cách đổ rác. Viết ra một tờ dán cạnh bếp.

Đồ trong tủ lạnh quá hạn, người nấu có được tự bỏ không?

Tuỳ nhà, nhưng nên thống nhất trước. Nhiều nhà chọn cách người nấu để riêng đồ nghi hỏng ra một khay và báo lại, chủ nhà tự quyết bỏ hay không, để tránh hiểu lầm.

Người nấu ngửi thấy mùi ga trong bếp thì làm gì?

Không bật lửa, không bật tắt công tắc điện, mở cửa cho thoáng, khoá van nếu làm được an toàn, ra ngoài rồi gọi chủ nhà và gọi thợ có nghề kiểm tra. Không tự sửa bình ga hay đường ống.

Người nấu làm hỏng đồ quý trong bếp thì xử lý thế nào?

Trước hết nói thẳng ngay trong buổi. Nếu đồ quý mà nhà chưa dặn riêng thì khó đổ hết lỗi cho người làm. Tốt nhất là cất đồ quý vào chỗ riêng thay vì để lẫn với đồ dùng hằng ngày.

Nhắc người nấu khi họ quên quy ước thế nào cho khỏi mất lòng?

Nhắc ngay, nhẹ nhàng và cụ thể, nói điều cần làm thay vì trách điều đã làm sai. Người nấu thuê thường làm cho nhiều nhà nên quên một hai lần là bình thường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138