Người nhận việc vặt quanh nhà nên chia việc làm ba nhóm: việc dễ nhận chỉ cần tay chân và sự cẩn thận (dọn kho, khuân đồ nhẹ, đi chợ, gấp quần áo), việc cần đồ nghề và chút kinh nghiệm (lắp ráp tủ kệ, treo rèm, thông bồn rửa đơn giản), và việc nên từ chối vì nguy hiểm hoặc cần thợ có nghề (điện, gas, leo cao, chuyển đồ quá nặng). Chia như vậy giúp mình nhận đúng sức, báo công đúng việc và không phải gánh trách nhiệm khi có sự cố.
Khách gọi người làm vặt thường nghĩ "việc nhỏ ấy mà", nhưng có những việc nhỏ về thời gian mà lớn về rủi ro. Phần dưới liệt kê từng nhóm, cách nhận diện việc "trông dễ mà khó", đồ nghề nên có dần, và cách từ chối mà khách vẫn quý mình.
Ba nhóm việc vặt và cách nhận
Bảng dưới là cách chia thường gặp trong nghề. Ranh giới có thể xê dịch theo tay nghề của từng người, nhưng nguyên tắc là việc càng dính tới điện, nước, kết cấu nhà, độ cao thì càng phải cân nhắc.
| Nhóm việc | Ví dụ | Cần gì | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Dễ nhận | Dọn kho, sắp tủ, khuân thùng nhẹ, đi chợ, gấp ủi, rửa bát sau tiệc, tưới cây khi chủ đi vắng | Sức khoẻ, sự cẩn thận, đúng giờ | Nhận ngay khi còn giờ trống |
| Cần đồ nghề | Lắp ráp tủ, giường, kệ mua về; treo rèm, treo tranh nhẹ trên tường đã có sẵn chỗ bắt; thay ruột vòi sen; thông tắc nhẹ | Bộ dụng cụ cơ bản, đã làm thử vài lần | Nhận khi đã quen tay, hỏi kỹ trước |
| Nên từ chối | Đấu nối điện, sửa ổ cắm, lắp bình nóng lạnh, thay van gas, leo mái, lau kính ngoài tầng cao, chuyển két sắt, đàn piano | Thợ có nghề, đồ bảo hộ, giấy phép nếu cần | Khuyên khách gọi thợ chuyên |
Việc ở nhóm giữa là nơi người làm vặt dễ thêm thu nhập nhất khi đã có tay nghề, nhưng cũng là nơi hay xảy ra hiểu lầm. Hỏi rõ trước khi nhận luôn rẻ hơn làm hỏng rồi phải đền.
Việc dễ nhận: tưởng nhẹ nhưng vẫn có chỗ phải để tâm
Dọn kho, sắp xếp tủ quần áo, gom đồ cũ đem cho là những việc ai cũng làm được, nhưng khách đánh giá mình qua những chi tiết nhỏ. Khi dọn kho, đừng tự vứt bất cứ thứ gì, kể cả thứ trông như rác: một hộp giấy cũ có khi chứa giấy tờ nhà, một túi đồ chơi cũ có khi là kỷ niệm của con khách. Gom ra, xếp thành từng nhóm, để khách quyết định giữ hay bỏ.
Khuân đồ nhẹ trong nhà, như chuyển thùng sách, đổi chỗ ghế sofa nhỏ, xếp lại bàn ghế sau tiệc, cũng cần để ý sàn nhà và góc tường. Kê miếng bìa hoặc khăn dưới chân đồ khi kéo trên sàn gỗ, bê thấp người xuống thay vì cúi gập lưng. Đồ nào cần hai người khiêng thì nói thẳng, đừng cố một mình rồi trầy sàn, sứt tường hoặc tự làm mình đau.
Đi chợ, mua đồ hộ, tưới cây khi chủ đi vắng là việc dính tới tiền và chìa khoá. Ghi lại số tiền đã nhận, giữ hoá đơn, chụp ảnh cây sau khi tưới gửi khách. Những việc này không khó, nhưng làm rõ ràng ngay từ việc nhỏ là cách gây dựng lòng tin để khách giao việc lớn hơn về sau.
Việc cần đồ nghề: nhận khi đã thật sự quen tay
Lắp ráp đồ nội thất mua online. Tủ, giường, kệ dạng tháo rời có hướng dẫn kèm theo, nhưng mỗi hãng một kiểu ốc vít, chốt gỗ. Trước khi nhận, hỏi khách loại đồ gì, kích thước, có đủ phụ kiện không. Tủ cao cần bắt vít chống đổ vào tường thì phải hỏi tường gạch hay thạch cao, có được khoan không.
Treo rèm, treo tranh, gắn kệ nhẹ. Nếu tường đã có sẵn tắc kê và chỗ bắt, việc chỉ là lắp lên. Nếu phải khoan mới, hỏi khách có biết đường dây điện, ống nước chạy trong tường không. Không biết thì đừng khoan bừa, vì khoan trúng dây điện là chuyện nguy hiểm thật.
Thay phụ kiện nhỏ trong nhà vệ sinh, bếp. Thay đầu vòi sen, dây cấp nước, nắp bồn cầu là việc nhiều người tự làm được. Nhưng phải biết khoá van tổng trước, và nếu thấy rò rỉ trong tường hay đường ống cũ mục thì dừng, khuyên khách gọi thợ nước.
Thông tắc nhẹ. Bồn rửa bát tắc do rác thức ăn có thể xử lý bằng dụng cụ thông cơ học. Không trộn các loại chất thông tắc với nhau, không đổ hoá chất mạnh khi không rõ ống làm bằng gì; tắc sâu, tắc bồn cầu nhiều lần thì để thợ.
Bộ đồ nghề nên sắm dần cho người làm việc vặt
Không cần mua cả bộ đắt tiền ngay từ đầu. Mỗi khi nhận một loại việc mới mà thấy thiếu dụng cụ, sắm thêm món đó. Sau vài tháng, túi đồ nghề thường gồm:
- Bộ tua vít nhiều đầu, bộ lục giác (thứ dùng nhiều nhất khi lắp đồ nội thất).
- Búa nhỏ, kìm, cờ lê điều chỉnh được, thước dây, bút chì, dao rọc giấy.
- Máy bắt vít dùng pin cỡ nhỏ khi đã nhận lắp ráp thường xuyên.
- Nivô (thước thăng bằng) để treo kệ, treo tranh cho thẳng.
- Găng tay bảo hộ, kính che mắt khi khoan hoặc cắt, khẩu trang khi dọn kho bụi.
- Tấm bìa, khăn cũ để kê sàn khi tháo lắp, túi đựng ốc vít để không thất lạc.
- Một chiếc thang gấp thấp, chắc chắn cho việc trong nhà ở tầm với vừa phải.
Giữ đồ nghề sạch, gọn trong một túi riêng. Khách thấy người làm mang theo dụng cụ ngăn nắp thường tin rằng việc cũng sẽ được làm ngăn nắp. Đồ nghề hỏng thì thay, đừng cố dùng tua vít mòn đầu để rồi làm toét ốc nhà khách.
Việc nên từ chối và vì sao
Nhóm đầu tiên nên từ chối là mọi việc dính tới điện: đấu dây, sửa ổ cắm, thay công tắc, lắp đèn trần, lắp bình nóng lạnh. Dù mình từng làm ở nhà mình, làm ở nhà người khác là chịu trách nhiệm cho an toàn của cả gia đình họ. Điện làm sai có thể không hỏng ngay mà gây chập cháy về sau, khi đó rất khó nói rõ lỗi của ai.
Nhóm thứ hai là gas và lửa: thay van, thay dây gas, di chuyển bếp gas âm, sửa bếp. Nhóm thứ ba là độ cao: leo mái tôn, lau kính mặt ngoài tầng cao, treo đèn trên trần cao khi không có giàn giáo và dây an toàn. Nhóm thứ tư là đồ quá nặng hoặc quá giá trị như két sắt, đàn piano, tủ gỗ nguyên khối, bể cá lớn, những thứ cần nhiều người và kỹ thuật riêng để chuyển.
Còn một nhóm ít ai nghĩ tới: việc dính tới giấy tờ, tiền lớn và người khác. Khách nhờ mang một khoản tiền lớn đi gửi, nhờ ký nhận hàng giá trị cao, nhờ đứng ra nói chuyện với người đòi nợ, nhờ vào nhà người khác lấy đồ khi chủ nhà ấy không biết. Những việc này có thể đẩy người làm vặt vào rắc rối không đáng có. Gặp việc mà mình thấy lấn cấn, từ chối là lựa chọn an toàn.
Từ chối thế nào để khách vẫn quý mình
Từ chối không có nghĩa là bỏ khách. Cách nói nên đi kèm lý do và một gợi ý thay thế. Câu mẫu: "Dạ việc đấu điện này em không có nghề, làm ẩu sợ không an toàn cho nhà mình. Chị gọi thợ điện giúp em, trong lúc đó em dọn chỗ để thợ làm cho nhanh nhé." Khách nghe vậy thường thấy người làm có trách nhiệm hơn là thấy mình bị từ chối.
Với việc nằm ở ranh giới, như treo một chiếc kệ nặng hay lắp tủ rất cao, nên nói thật mức độ quen tay của mình: "Kiểu kệ này em mới làm hai lần, em làm được nhưng sẽ chậm hơn thợ, chị có muốn em thử không hay chị gọi thợ chuyên." Để khách tự chọn khi đã biết đủ thông tin, mình đỡ phải gánh trách nhiệm một mình.
Đừng từ chối kiểu im lặng, hẹn rồi không đến, hoặc nhận rồi làm qua loa cho xong. Đó là cách nhanh nhất để mất khách và mất cả những khách mà người ấy định giới thiệu. Trong nghề làm việc vặt, uy tín đi bằng lời truyền miệng, nên một lời từ chối rõ ràng, lịch sự thường giữ được khách lâu hơn một lần nhận bừa.
Khi việc đang làm hoá ra lớn hơn dự kiến
Nhiều lúc khách mô tả qua tin nhắn là "lắp cái tủ nhỏ", đến nơi mới thấy tủ ba cánh cao kịch trần, thiếu ốc, thiếu bản hướng dẫn. Hoặc "dọn cái kho" hoá ra là kho mấy năm không ai mở, có chuột, có đồ ẩm mốc. Gặp tình huống như vậy, dừng lại trước khi bắt tay, nói rõ với khách phần việc thật lớn hơn mô tả, cần thêm bao nhiêu thời gian và tiền công sẽ tính thế nào.
Nếu khách đồng ý, ghi lại thoả thuận mới qua tin nhắn cho rõ. Nếu khách không đồng ý, có thể làm phần đã hẹn theo đúng số giờ ban đầu, phần còn lại hẹn buổi khác. Đừng ngại nói, vì làm xong mới đòi thêm công thường dẫn tới cãi nhau, còn nói trước thì khách chủ động được.
Gặp chuyện bất thường trong lúc làm, như phát hiện ổ cắm cháy sém, ống nước rỉ trong tường, trần nhà thấm nước, đồ có dấu hiệu mối mọt, thì chụp ảnh báo khách ngay, không tự xử lý. Đó là thông tin quý cho khách, và cũng là cách để không ai nghĩ mình gây ra hư hỏng ấy.
Câu hỏi thường gặp
Người làm việc vặt có nên nhận sửa điện đơn giản như thay bóng đèn không?
Thay bóng đèn ở tầm với, đã ngắt công tắc, là việc nhiều người làm. Nhưng thay công tắc, ổ cắm, đấu dây, lắp đèn trần thì nên để thợ điện có nghề, vì sai sót có thể gây chập cháy về sau và rất khó phân định trách nhiệm.
Lắp ráp tủ kệ mua online có cần đồ nghề riêng không?
Nên có bộ tua vít, bộ lục giác, búa nhỏ, thước và nivô; nhận thường xuyên thì thêm máy bắt vít dùng pin. Hỏi khách trước loại đồ, kích thước và đã đủ phụ kiện chưa để mang đúng dụng cụ.
Khách nhờ lau kính ngoài ban công tầng cao có nên nhận không?
Không nên nếu không có dây an toàn, điểm neo chắc và kinh nghiệm làm trên cao. Có thể lau mặt trong và phần với tới an toàn, còn mặt ngoài tầng cao nên để dịch vụ có đồ bảo hộ chuyên dụng.
Làm hỏng đồ của khách khi làm việc vặt thì xử lý thế nào?
Báo khách ngay, không giấu, chụp ảnh lại hiện trạng và cùng khách bàn cách xử lý. Thoả thuận trước về trách nhiệm khi nhận việc có rủi ro giúp hai bên đỡ khó xử khi chuyện xảy ra.
Việc dọn kho có cần thoả thuận gì đặc biệt không?
Nên hỏi trước kho rộng cỡ nào, lâu chưa dọn, có đồ nặng hay hoá chất cũ không, đồ bỏ đi sẽ đem đâu. Thống nhất là mình chỉ gom và xếp nhóm, khách quyết định giữ hay bỏ từng món.
Từ chối việc khách nhờ có làm mất khách không?
Ít khi, nếu mình từ chối có lý do rõ ràng và gợi ý cách khác như gọi thợ chuyên hoặc làm phần việc phù hợp hơn. Khách thường quý người biết giới hạn của mình hơn người nhận bừa rồi làm hỏng.