GiupSuc.comGiúp Sức
An toàn và tin cậy cho cả hai bên

Bị quấy rối, bị đòi làm ngoài thoả thuận: người giúp việc nói gì, rời đi lúc nào

Phân biệt việc phát sinh với đòi hỏi quá mức và quấy rối; câu nói mẫu để từ chối; khi nào rời đi ngay; báo ai, và chủ nhà làm gì nếu chuyện từ người nhà mình.

Vietnamese woman in a simple work apron walking quickly down an apartment corridor toward the elevator, seen from behind, cloth bag on her shoulder, cool evening light

Khi bị đòi làm thêm việc ngoài thoả thuận, người giúp việc có quyền từ chối lịch sự hoặc đề nghị tính công riêng; với việc nguy hiểm như trèo cao, đụng điện, gas thì từ chối dứt khoát. Khi bị quấy rối bằng lời nói, cử chỉ hay đụng chạm, người làm nói rõ một lần là không chấp nhận, và nếu tiếp tục hoặc thấy không an toàn thì rời đi ngay, không cần làm nốt việc. Sau khi rời đi mới ghi lại sự việc, báo người thân, nơi giới thiệu, và trình báo công an xã, phường khi cần.

Hai chuyện này khác nhau về mức độ nhưng có chung một gốc: ranh giới của người làm bị vượt qua. Bài viết cho người làm biết nói gì, làm gì theo từng mức, và cho chủ nhà biết nên xử lý thế nào nếu người trong nhà mình là người vượt ranh giới.

Phân biệt ba mức: việc phát sinh, đòi hỏi quá mức, quấy rối

Việc phát sinh nhỏ. Đang dọn bếp, chủ nhà nhờ tiện tay đổ giúp túi rác, rửa thêm mấy cái cốc. Đây là chuyện bình thường trong việc nhà, phần lớn người làm sẵn lòng giúp, miễn không thành lệ và không làm buổi làm kéo dài.

Đòi hỏi quá mức. Thoả thuận là dọn nhà ba tiếng, tới nơi bị giao thêm giặt cả chăn màn, nấu cơm cho mười người, dọn luôn nhà của bà chị bên cạnh, không nói gì tới tiền công thêm. Hoặc bị giữ lại quá giờ thường xuyên. Đây là lúc cần nói chuyện rõ ràng.

Quấy rối. Lời nói có ý trêu ghẹo, bình phẩm cơ thể, hỏi han đời tư một cách khiếm nhã, đụng chạm không mong muốn, gợi ý những việc không liên quan tới công việc, chửi mắng, xúc phạm. Đây không phải chuyện thoả thuận nữa mà là hành vi không chấp nhận được.

Vì sao phải phân biệt. Mỗi mức cần cách phản ứng khác nhau. Coi việc phát sinh nhỏ là quấy rối thì mất lòng chủ nhà vô cớ. Coi quấy rối là chuyện nhỏ cho qua thì đặt mình vào nguy hiểm. Nhận ra đúng mức giúp phản ứng đúng mức.

Bị đòi làm thêm việc: những câu nói mẫu

Phần lớn chủ nhà đòi thêm việc không phải vì cố ý bóc lột, mà vì chưa nghĩ tới chuyện người làm có lịch các nhà khác, và công cần tính theo việc. Một câu nói rõ ràng, nhẹ nhàng thường đủ giải quyết. Ví dụ: "Dạ việc này ngoài phần mình đã thoả thuận chị ạ. Hôm nay em còn lịch nhà khác nên làm không kịp. Nếu chị cần, em làm vào buổi khác và mình tính thêm công nhé."

Nếu việc thêm nhỏ và mình còn thời gian, có thể làm và nhắc nhẹ cho lần sau: "Hôm nay em làm thêm giúp chị, lần sau nếu có việc này chị báo trước để em sắp giờ." Câu này vừa giữ được thiện chí, vừa đặt ranh giới để việc thêm không thành lệ.

Khi bị giữ quá giờ thường xuyên, nói thẳng về giờ giấc: "Em làm tới năm giờ như đã hẹn, sau đó em phải đi. Nếu chị cần em làm lâu hơn, mình thống nhất lại số giờ và tiền công." Điều quan trọng là nói ngay lúc đó hoặc ngay sau buổi đó, đừng nhịn nhiều buổi rồi bỏ ngang, vì như vậy cả hai bên đều thiệt.

Việc nguy hiểm ngoài sức: từ chối dứt khoát

Có những việc người làm việc vặt không nên nhận dù được trả thêm bao nhiêu, vì rủi ro tai nạn quá lớn và cần thợ có nghề:

  • Trèo lên mái nhà, đứng trên bậu cửa sổ hoặc ra ngoài lan can tầng cao để lau kính.
  • Sửa ổ điện, đấu dây, thay thiết bị điện khi chưa ngắt điện hoặc không có nghề.
  • Tháo lắp bình gas, sửa bếp gas, xử lý mùi gas rò.
  • Dùng hoá chất mạnh không có nhãn, pha trộn các loại tẩy rửa với nhau.
  • Khuân vác đồ quá nặng một mình, như tủ lạnh, két sắt, máy giặt lên cầu thang.

Câu từ chối: "Việc này em không làm được chị ạ, cần thợ có đồ bảo hộ. Em không dám nhận vì nếu có chuyện thì khổ cả hai bên." Nếu chủ nhà ép, nhắc rằng việc đó không có trong thoả thuận và mình không có nghề. Không ai có quyền bắt người khác làm việc đặt tính mạng của họ vào nguy hiểm.

Khi đòi hỏi cứ lặp lại: nói chuyện lại thoả thuận

Nếu buổi nào cũng bị giao thêm việc, bị giữ quá giờ, hoặc danh sách việc cứ dài dần mà tiền công vẫn như cũ, đó là lúc cần ngồi lại nói chuyện về thoả thuận chứ không chỉ từ chối từng lần. Chọn lúc cả hai bình tĩnh, như cuối buổi khi đã xong việc, đừng nói lúc đang bực.

Một cách mở lời: "Chị ơi, mấy tuần nay việc nhà mình nhiều hơn lúc đầu, em thường phải làm quá giờ. Mình xem lại danh sách việc và số giờ cho hợp nhé, hoặc bớt việc, hoặc thêm giờ và tính công theo giờ thêm." Đưa ra hai lựa chọn giúp chủ nhà thấy mình đang tìm cách cùng làm tiếp chứ không phải than phiền.

Thống nhất xong thì nhắn lại bằng tin nhắn cho cả hai cùng có. Nếu chủ nhà không muốn điều chỉnh gì, người làm có quyền báo trước một thời gian hợp lý rồi thôi làm, thay vì tiếp tục làm trong ấm ức hoặc bỏ ngang. Chia tay đúng hẹn giữ được tiếng tốt cho người làm ở những nhà khác.

Bị quấy rối: nói một lần, rõ ràng

Với những lời nói, cử chỉ khiến mình khó chịu ở mức đầu, như một câu đùa cợt về ngoại hình, một câu hỏi đời tư khiếm nhã, người làm nên nói rõ một lần, nhìn thẳng, giọng bình tĩnh: "Anh đừng nói vậy, em không thích." Hoặc "Chuyện này em không trả lời, em làm việc thôi ạ." Không cần cười cho qua, không cần xin lỗi, không cần giải thích.

Sau câu nói đó, quan sát phản ứng. Người đúng mực sẽ dừng lại, có khi còn xin lỗi vì không nghĩ câu nói của mình khiến người khác khó chịu. Nếu người đó tiếp tục, hoặc chuyển sang đụng chạm, đứng chặn lối đi, theo vào phòng mình đang làm, thì không còn là chuyện nói cho rõ nữa. Đây là lúc chuẩn bị rời đi.

Nếu có ai khác trong nhà, như chủ nhà là người đã thuê mình, nên báo với họ. Nhiều khi người thuê không biết người nhà mình đang cư xử như vậy, và sẽ xử lý. Nhưng nếu thấy không an toàn để nói, hoặc người quấy rối chính là chủ nhà, thì ưu tiên rời đi trước, nói sau.

Rời đi lúc nào và rời đi thế nào

Rời đi ngay khi bị đụng chạm không mong muốn, bị đe doạ, bị chặn lối ra, có người say rượu gây hấn, hoặc mình cảm thấy bất an mà không giải thích được. Cách rời đi an toàn:

  1. Không tranh cãi, không cần làm nốt việc, không cần nói lý do dài. Một câu "Em xin phép về" là đủ.
  2. Cầm túi, điện thoại, đi thẳng ra cửa. Nếu có đồ nghề lớn chưa kịp thu, để lại, lấy sau qua người thân hoặc nơi giới thiệu.
  3. Nếu bị chặn hoặc cửa khoá, gọi người thân, nói to địa chỉ mình đang ở; nếu nguy hiểm, gọi công an hoặc la lớn để hàng xóm nghe thấy.
  4. Ra tới chỗ có người qua lại rồi mới dừng lại, nhắn tin cho người thân là mình đã ra ngoài.
  5. Không quay lại một mình để lấy tiền công hay đồ đạc.

Tiền công phần đã làm vẫn là quyền của người làm, nhưng chuyện đó tính sau, qua tin nhắn hoặc qua nơi giới thiệu. Không có khoản tiền công nào đáng để mình ở lại trong một không gian không an toàn thêm mười phút.

Sau khi rời đi: ghi lại và báo ai

Khi đã an toàn, ghi lại ngay những gì đã xảy ra: ngày giờ, địa chỉ, ai có mặt, lời nói và hành động cụ thể, mình đã nói gì, đã làm gì. Lưu lại tin nhắn với người thuê, chụp ảnh vết thương nếu có. Ghi càng sớm càng chính xác, vì vài ngày sau trí nhớ đã mờ và dễ bị nghi ngờ.

Kể với một người tin cậy. Nếu nhận việc qua trung tâm, ứng dụng hoặc người giới thiệu, báo cho họ để họ ngừng giới thiệu người đến nhà đó và hỗ trợ đòi tiền công. Nếu có đụng chạm, đe doạ, giữ người trái ý hay hành vi nghiêm trọng hơn, trình báo công an xã, phường nơi xảy ra sự việc, mang theo ghi chép.

Quy định về quấy rối, về quyền của người lao động giúp việc gia đình, và cách xử lý những hành vi này có thể thay đổi theo thời gian. Muốn biết mình có những quyền gì và nên làm bước tiếp theo ra sao, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Người làm không có lỗi gì khi bị quấy rối, và không nên tự trách mình.

Phía chủ nhà: nếu người trong nhà mình vượt ranh giới

Chủ nhà thuê người làm có trách nhiệm giữ cho nhà mình là nơi làm việc an toàn. Nếu người làm báo rằng một người trong nhà, kể cả người thân, có lời nói hay hành vi khiếm nhã, phản ứng đúng là lắng nghe và tin họ trước, không gạt đi bằng câu "chắc ông ấy đùa thôi". Người làm nói ra điều đó là đã phải vượt qua rất nhiều ngại ngần.

Sau đó, nói chuyện nghiêm túc với người trong nhà, và sắp xếp để người đó không ở nhà, hoặc không ở cùng không gian với người làm trong giờ làm. Hỏi người làm có muốn tiếp tục làm không, và tôn trọng quyết định của họ. Nếu họ quyết định nghỉ, trả đủ công và có thể thêm một khoản hỗ trợ như lời xin lỗi.

Với những đòi hỏi quá mức, chủ nhà cũng nên tự soát lại: mình có đang giao việc nhiều hơn thoả thuận không, có hay giữ người làm quá giờ không. Thuê người theo giờ nghĩa là trả công theo thời gian và việc đã thống nhất. Muốn thêm việc thì thoả thuận thêm công, một cách đàng hoàng.

Câu hỏi thường gặp

Người giúp việc có được từ chối làm việc ngoài thoả thuận không?

Có. Người làm có thể từ chối lịch sự hoặc đề nghị làm vào buổi khác và tính thêm công. Với việc nhỏ phát sinh, có thể giúp nhưng nhắc chủ nhà báo trước lần sau. Với việc nguy hiểm như trèo cao, sửa điện, đụng gas thì nên từ chối dứt khoát.

Bị chủ nhà nói lời khiếm nhã thì người giúp việc nên phản ứng thế nào?

Nói rõ một lần, bình tĩnh, nhìn thẳng, ví dụ: anh đừng nói vậy, em không thích. Không cần cười cho qua hay xin lỗi. Nếu người đó tiếp tục, chuyển sang đụng chạm hoặc chặn lối đi, thì xin phép về ngay và tính chuyện sau.

Bỏ về giữa buổi vì bị quấy rối có mất tiền công không?

Tiền công phần đã làm vẫn là quyền của người làm, nhưng nên tính sau qua tin nhắn hoặc nơi giới thiệu, không quay lại một mình để đòi. An toàn của mình quan trọng hơn. Muốn rõ quyền lợi, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Người giúp việc bị quấy rối nên báo ai?

Kể với một người tin cậy, báo nơi giới thiệu việc như trung tâm hay ứng dụng, và trình báo công an xã, phường nơi xảy ra nếu có đụng chạm, đe doạ hoặc giữ người trái ý. Ghi lại sự việc càng sớm càng tốt, lưu tin nhắn và ảnh nếu có.

Chủ nhà nên làm gì khi người giúp việc báo bị người nhà mình quấy rối?

Lắng nghe và tin người làm trước, không gạt đi. Nói chuyện nghiêm túc với người trong nhà, sắp xếp để người đó không ở cùng không gian với người làm. Hỏi người làm có muốn làm tiếp không và tôn trọng quyết định, trả đủ công nếu họ nghỉ.

Thế nào là đòi hỏi quá mức với người giúp việc theo giờ?

Là khi bị giao nhiều việc hơn hẳn thoả thuận mà không nói tới tiền công thêm, bị giữ quá giờ thường xuyên, hoặc bị giao việc không thuộc phạm vi như dọn nhà người khác. Việc nhỏ phát sinh thỉnh thoảng thì bình thường, nhưng thành lệ thì cần nói rõ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138