Giúp việc theo giờ là người đến nhà làm việc nhà trong một khoảng thời gian đã hẹn, thường từ hai đến bốn tiếng một buổi, xong thì về; tiền công tính theo giờ hoặc theo buổi, và người làm không ăn ở lại nhà chủ. Khác biệt lớn nhất với người giúp việc ở lại nằm ở chỗ: nhà thuê mua thời gian làm việc chứ không mua sự có mặt cả ngày. Vì thế việc giao phải gọn, đo được, và làm xong trong khung giờ.
Phần dưới đây đi qua những việc người giúp theo giờ hay nhận, những việc ít khi nhận, so sánh với kiểu ở lại và kiểu làm cả ngày rồi về, cùng mấy dấu hiệu cho biết nhà mình hợp với kiểu nào. Tiền công chỉ nói cơ cấu, không nêu mức, vì mỗi khu mỗi khác.
Hiểu đúng hai chữ "theo giờ"
Trong cách nói thường ngày, "giúp việc theo giờ" gom nhiều kiểu khác nhau: người đến dọn nhà mỗi sáng thứ bảy, người nấu bữa tối năm buổi một tuần, người được gọi tới một lần để dọn kho trước Tết. Điểm chung là khung giờ có đầu có cuối. Người làm đến đúng giờ hẹn, làm phần việc đã thống nhất, rồi rời đi. Nhà thuê không lo chỗ ngủ, bữa ăn hay giờ nghỉ trưa cho người làm.
Chữ "theo giờ" còn nói lên cách tính công. Có nhà trả theo từng giờ thực làm, có nhà trả theo buổi trọn gói ba hay bốn tiếng, có nhà khoán theo việc. Dù tính kiểu nào, gốc của thoả thuận vẫn là thời gian. Nếu việc kéo dài hơn khung giờ thì hai bên phải nói lại với nhau, chứ không mặc nhiên làm thêm.
Cũng nên phân biệt giúp việc theo giờ với dịch vụ vệ sinh trọn gói. Dịch vụ trọn gói thường đến một nhóm, mang máy móc, làm một đợt tổng vệ sinh rồi thôi. Người giúp theo giờ thường đi một mình, làm việc nhà quen thuộc, và hay gắn bó với một gia đình lâu dài. Một bên là đợt việc lớn, một bên là nhịp việc đều.
Những việc người giúp theo giờ thường nhận
Danh sách dưới đây là nhóm việc phổ biến nhất. Không phải người nào cũng nhận hết; nhiều người chỉ chuyên một hai nhóm, nên khi tìm người cần nói rõ nhà mình cần nhóm nào.
- Dọn dẹp hằng ngày hoặc hằng tuần: quét lau sàn, dọn bếp sau nấu, lau bụi đồ đạc, thay ga gối, đổ rác. Đây là nhóm việc chiếm phần lớn các buổi theo giờ.
- Giặt phơi gấp quần áo: cho đồ vào máy, phơi, gấp, cất vào tủ theo từng người; ủi đồ đi làm nếu hai bên thống nhất từ đầu.
- Nấu ăn: nấu một bữa tối cho cả nhà, nấu sẵn vài món để dành, đôi khi đi chợ luôn theo danh sách nhà thuê đưa.
- Việc vặt trong nhà: sắp lại tủ bếp, dọn ban công, tưới cây, lau cửa kính tầm thấp, dọn phòng khách sau buổi có khách.
- Đỡ đần người lớn tuổi vài giờ: ngồi cùng, hâm nóng cơm, nhắc giờ ăn, đi cùng ra chợ. Phần này khác hẳn chăm bệnh và không gồm việc điều dưỡng.
- Chạy việc hộ: đi chợ, lấy đồ giặt ở tiệm, mang đồ cho người thân gần nhà; thường tính chung vào giờ làm.
Khi đặt người, gọi đúng tên nhóm việc giúp hai bên khỏi vỡ mộng ở buổi đầu: người chuyên dọn dẹp chưa chắc nấu hợp khẩu vị, người nấu khéo chưa chắc muốn nhận giặt ủi.
So sánh ba kiểu thuê người giúp việc nhà
Bảng dưới đặt cạnh nhau ba kiểu phổ biến. Không kiểu nào tốt hơn hẳn; mỗi kiểu hợp một nhịp sống.
| Tiêu chí | Theo giờ | Cả ngày rồi về | Ở lại nhà chủ |
|---|---|---|---|
| Thời gian có mặt | Vài giờ mỗi buổi, vài buổi mỗi tuần | Trọn ngày làm việc, tối về nhà mình | Gần như cả ngày, ngủ lại |
| Cách tính công | Theo giờ, theo buổi hoặc khoán việc | Thường theo tháng | Thường theo tháng, kèm ăn ở |
| Nhà thuê lo chỗ ở, bữa ăn | Không | Thường một bữa trưa | Có, đủ chỗ ngủ riêng và bữa ăn |
| Việc phù hợp | Việc đo được, làm xong trong khung giờ | Việc nhà liên tục, có trẻ nhỏ | Nhà cần người túc trực, kể cả buổi tối |
| Mức riêng tư của gia đình | Cao, người lạ chỉ ở trong nhà vài giờ | Trung bình | Thấp hơn, cần quy ước sinh hoạt |
| Khi người làm nghỉ | Dễ tìm người thay buổi | Phải thu xếp cả ngày | Xáo trộn lớn, nhất là dịp Tết |
Bảng chỉ nêu cách thường gặp; thực tế có nhà kết hợp hai kiểu, chẳng hạn một người cả ngày trong tuần và một người theo giờ cuối tuần.
Vì sao ngày càng nhiều nhà chọn kiểu theo giờ
Nhà ở nhỏ đi. Căn hộ chung cư hay nhà phố hẹp thường không có phòng riêng cho người ở lại. Kiểu theo giờ không đòi chỗ ngủ, nên hợp với không gian sống của đa số gia đình thành phố.
Việc nhà dồn vào một số thời điểm. Nhiều gia đình chỉ thật sự cần người vào cuối tuần, hoặc vào giờ nấu bữa tối. Trả công cả ngày cho những giờ không có việc là phí cho nhà thuê và chán cho người làm.
Riêng tư được giữ. Có người lạ trong nhà vài giờ khác với có người lạ sống cùng. Nhiều nhà trẻ, nhất là vợ chồng đi làm cả ngày, thấy thoải mái hơn khi chỉ gặp người giúp lúc bàn giao.
Người làm cũng muốn chủ động. Không ít người nhận việc theo giờ vì muốn tự xếp lịch: buổi sáng làm nhà này, buổi chiều làm nhà khác, tối về lo con cái. Kiểu làm này giữ được người có tay nghề mà không muốn ở lại.
Giới hạn của kiểu theo giờ
Kiểu theo giờ không phải lời giải cho mọi nhà. Nhà có trẻ sơ sinh, người già cần trông nom liên tục, hoặc người ốm nằm một chỗ thì vài giờ mỗi ngày không đủ. Những trường hợp ấy cần người có mặt dài hơn, thậm chí cần người có nghề chăm sóc, và nên bàn với bác sĩ hoặc cơ sở y tế về mức độ chăm sóc cần có.
Kiểu theo giờ cũng kém linh hoạt với việc phát sinh bất chợt. Người giúp đã về thì nồi cơm cháy hay khách đến bất ngờ là chuyện nhà tự lo. Nếu cả nhà đều bận và việc phát sinh nhiều, nên tính tới một người làm cả ngày hoặc một người theo giờ ở gần có thể gọi thêm buổi.
Thêm một điều ít ai nói: vì mỗi buổi ngắn, người giúp theo giờ khó nắm được thói quen của cả nhà nếu không được dặn kỹ. Những tuần đầu, nhà thuê phải bỏ công chỉ chỗ, chỉ việc, ghi lại cách nhà mình muốn. Bỏ qua bước này thì vài tháng sau vẫn còn những lần "tưởng thế là được".
Nhìn từ phía người nhận việc
Mỗi buổi là một cam kết nhỏ. Người làm theo giờ thường có nhiều nhà trong tuần. Một nhà huỷ sát giờ là cả buổi đó mất công mà không bù được bằng nhà khác. Hiểu điều này, nhà thuê sẽ báo đổi lịch sớm và người làm sẽ quý khách hơn.
Đi lại là chi phí thật. Thời gian và tiền đi đường không nằm trong giờ làm nhưng người làm phải bỏ ra. Đây là lý do người ở gần nhà thường dễ thoả thuận hơn, và là lý do một buổi quá ngắn ít người muốn nhận.
Ranh giới việc giữ cho nghề bền. Người làm lâu năm thường nói rõ việc nào nhận, việc nào không. Đó không phải khó tính mà là cách giữ sức và giữ an toàn. Một nhà thuê tôn trọng ranh giới ấy thường giữ được người lâu.
Pháp luật lao động có nhắc tới lao động giúp việc gia đình. Quy định cụ thể về hợp đồng, nghỉ ngơi, bảo hiểm có thể khác nhau tuỳ hình thức làm và thay đổi theo thời gian, nên hai bên nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi cần làm giấy tờ.
Ba bước để quyết kiểu nào hợp nhà mình
Trước khi tìm người, gia đình có thể làm nhanh ba bước dưới đây để không chọn sai kiểu ngay từ đầu.
- Ghi lại trong một tuần những việc nhà nào bị dồn, ai đang làm, mỗi việc mất chừng bao lâu. Ghi thật, không ước.
- Gạch ra những việc chỉ cần làm định kỳ và làm xong trong vài giờ; đó là phần hợp với người theo giờ. Phần cần người túc trực thì để riêng.
- Đối chiếu với không gian nhà và mức riêng tư cả nhà muốn giữ. Nếu phần túc trực nhỏ và nhà không có chỗ cho người ở lại, kiểu theo giờ là điểm xuất phát hợp lý.
Làm xong ba bước, nhà thuê đã có sẵn danh sách việc để nói với người giúp ở cuộc gọi đầu tiên, đỡ được nửa phần lúng túng của buổi làm đầu.
Danh sách ấy cũng là thước đo sau vài tháng. Nhìn lại, nếu phần việc cần túc trực lớn dần, chẳng hạn ông bà yếu đi hay nhà có thêm em bé, gia đình sẽ biết đã đến lúc đổi kiểu thuê thay vì cứ cố kéo dài buổi làm của người theo giờ.
Những hiểu lầm hay gặp về giúp việc theo giờ
"Theo giờ thì việc gì cũng giao được." Thực tế người làm chỉ nhận trong phạm vi đã nói. Việc trèo cao, sửa điện, khuân vật quá nặng hay chăm người bệnh không mặc nhiên nằm trong buổi làm, và người làm có quyền từ chối.
"Trả theo giờ thì người làm sẽ cố kéo dài." Người làm có nghề thường muốn xong sớm để kịp nhà sau. Nếu buổi nào cũng quá giờ, nhiều khả năng lượng việc giao đã vượt khung, không phải do người làm chậm.
"Người theo giờ thì không cần gắn bó." Ngược lại, giữ được một người quen nhà qua nhiều tháng giúp mỗi buổi gọn hơn hẳn, vì không phải chỉ việc lại từ đầu. Đổi người liên tục là tự làm mình mệt.
"Thuê theo giờ thì không cần nói chuyện giấy tờ." Dù làm ít giờ, hai bên vẫn nên có thoả thuận ghi lại bằng tin nhắn hay giấy viết tay về việc, giờ, cách trả công. Khi có chuyện, đó là thứ để cùng nhìn lại thay vì cãi theo trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Giúp việc theo giờ có phải là người làm cho công ty dịch vụ không?
Không nhất thiết. Có người làm qua công ty hay ứng dụng ghép việc, có người nhận việc tự do qua người quen giới thiệu. Điểm chung là làm theo khung giờ hẹn; cách tìm và cách thoả thuận thì khác nhau tuỳ nguồn.
Người giúp việc theo giờ có nấu ăn không?
Nhiều người có nhận nấu ăn, nhưng không phải ai cũng nhận. Nên hỏi rõ từ đầu, nói nhà mình mấy người ăn, khẩu vị thế nào, ai đi chợ, để người làm biết mình có hợp không trước khi đồng ý.
Một nhà có thể thuê hai người theo giờ cho hai việc khác nhau không?
Có. Không ít gia đình thuê một người dọn dẹp cuối tuần và một người nấu bữa tối các ngày thường. Chỉ cần xếp lịch để hai người không chồng giờ và mỗi người biết rõ phần việc của mình.
Thuê theo giờ có rẻ hơn thuê người ở lại không?
Tuỳ số giờ thực cần. Nếu nhà chỉ cần vài buổi mỗi tuần thì tổng chi thường nhẹ hơn; nếu cần người gần như cả ngày thì cộng dồn theo giờ có khi lại cao hơn. Nên tính theo số giờ thật, hỏi mức phổ biến ở khu mình.
Người giúp việc theo giờ có cần ký hợp đồng không?
Nên có thoả thuận rõ ràng, ít nhất bằng tin nhắn ghi việc, giờ, cách trả công và cách báo nghỉ. Muốn làm giấy tờ đầy đủ theo pháp luật lao động thì tra quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Nhà có trẻ nhỏ có nên chọn giúp việc theo giờ không?
Được, nếu người lớn trong nhà vẫn trông trẻ chính và người giúp chỉ lo việc nhà. Nếu cần người trông trẻ trong lúc cha mẹ đi làm thì đó là một nghề riêng, nên tìm người chuyên trông trẻ thay vì giao thêm cho người dọn dẹp.