Giữ kín chuyện riêng là nghĩa vụ của cả hai phía. Người giúp việc không kể chuyện nhà chủ với người ngoài, không chụp ảnh bên trong nhà khi chưa được cho phép, không đăng gì có thể nhận ra nhà chủ. Ngược lại, chủ nhà giữ kín số điện thoại, giấy tờ, hoàn cảnh của người làm, không chuyển cho người khác khi chưa hỏi, không đặt camera ở chỗ riêng tư và nói trước camera ở đâu. Khi thôi thuê, mỗi bên xoá những gì không còn cần giữ.
Người giúp việc theo giờ ở trong nhà người khác vài tiếng mỗi tuần, đủ lâu để biết khá nhiều chuyện. Chủ nhà cũng giữ khá nhiều thông tin về người làm. Không ai muốn đời sống riêng của mình thành chuyện bàn tán, nên một vài nguyên tắc rõ ràng giúp cả hai bên yên tâm.
Giữ kín là việc của cả hai chiều
Khi nói tới bí mật trong chuyện giúp việc, người ta thường chỉ nghĩ tới người làm phải giữ kín chuyện nhà chủ. Nhưng chiều ngược lại cũng quan trọng không kém. Chủ nhà biết tên tuổi, quê quán, số căn cước, nơi ở, hoàn cảnh gia đình, có khi cả chuyện nợ nần, bệnh tật của người làm. Những thông tin đó nếu bị kể lung tung có thể làm người làm mất việc ở nhà khác, hoặc bị người xấu lợi dụng.
Một quan hệ giúp việc lâu dài dựa trên chỗ cả hai cùng tin rằng chuyện riêng của mình được tôn trọng. Người làm yên tâm kể với chủ nhà khi con ốm, khi nhà có việc, vì biết chủ nhà không mang chuyện đó đi nói. Chủ nhà yên tâm để người làm vào nhà khi đang có chuyện gia đình, vì biết người làm không mang đi kể.
Nên nói về chuyện này từ đầu, nhẹ nhàng như một nguyên tắc chung: "Chuyện nhà chị em giữ giúp chị nhé, chuyện của em chị cũng không kể với ai." Một câu ngắn như vậy đủ để cả hai hiểu rằng đây là điều được coi trọng.
Người làm thấy, nghe chuyện nhà chủ: giữ thế nào
Không kể chuyện nhà này sang nhà khác. Người làm giúp việc cho nhiều nhà dễ bị hỏi "nhà kia thế nào". Câu trả lời an toàn nhất là nói chung chung về công việc, không kể chuyện gia đình, cãi vã, tiền bạc, bệnh tật của nhà nào. Nhà nghe chuyện nhà khác cũng sẽ hiểu rằng chuyện nhà mình rồi cũng bị kể đi.
Không bình phẩm với hàng xóm của chủ nhà. Người làm hay gặp hàng xóm, bảo vệ, người bán hàng quanh khu. Những người này đôi khi tò mò hỏi han. Trả lời vui vẻ nhưng không kể gì về nhà chủ.
Thấy giấy tờ, thư từ thì không đọc. Dọn dẹp có thể thấy hoá đơn, thư từ, giấy khám bệnh để trên bàn. Xếp gọn lại chỗ cũ, không đọc, không chụp ảnh, không hỏi chủ nhà về nội dung.
Chuyện bất thường đáng lo thì nói với chủ nhà. Có những điều người làm thấy và nên nói, như ông bà trong nhà có vẻ bị bỏ đói, có dấu hiệu bạo lực với trẻ. Những chuyện này không phải chuyện riêng để giữ kín, mà cần được báo người có trách nhiệm.
Ảnh trong nhà: hỏi trước, không làm lộ nhà
Người làm việc vặt đôi khi muốn chụp ảnh trước và sau khi dọn để lưu lại công việc, hoặc để giới thiệu tay nghề với khách mới. Đây là mong muốn chính đáng, nhưng ảnh bên trong nhà người khác là thứ cần được cho phép. Luôn hỏi trước: "Em chụp một tấm cái bếp sau khi dọn để lưu lại được không chị?"
Nếu được cho phép chụp để đăng, chụp sao cho không nhận ra nhà nào: không chụp cửa chính, số nhà, cảnh nhìn ra cửa sổ, ảnh gia đình treo tường, đồ đạc đặc biệt dễ nhận ra. Không chụp người trong nhà, đặc biệt là trẻ em và người già. Không gắn vị trí khi đăng. Không đăng trong lúc đang làm, vì như vậy vô tình báo cho mọi người biết lúc đó nhà chủ đang có người lạ hoặc đang vắng chủ.
Phía chủ nhà, nếu muốn chụp ảnh người làm đang làm việc để gửi cho người nhà xem hoặc để giới thiệu cho nhà khác, cũng nên hỏi trước. Nhiều người làm không muốn ảnh mình đi lung tung trong các nhóm nhắn tin, vì lý do riêng mà chủ nhà không biết.
Số điện thoại, giấy tờ, hoàn cảnh của người làm
Chủ nhà thường có số điện thoại của người làm, có thể có ảnh căn cước, địa chỉ, số người thân để liên lạc khi cần. Những thông tin này chỉ để dùng cho đúng mục đích đã nói khi xin: liên lạc công việc và báo người nhà khi có chuyện. Cất ở chỗ riêng, không lưu trong nhóm nhắn tin gia đình nơi nhiều người xem được.
Khi có người quen hỏi "cho chị xin số người giúp việc nhà em", đừng đưa ngay. Hỏi người làm trước: "Có nhà bạn chị muốn thuê em, em có muốn nhận không, chị đưa số em cho họ được không?" Người làm có thể đang không muốn nhận thêm, hoặc có lý do không muốn số mình được đưa đi. Hỏi trước vừa là tôn trọng, vừa giúp người làm chủ động lịch của mình.
Hoàn cảnh riêng của người làm, như chuyện gia đình, nợ nần, bệnh tật, đã kể với chủ nhà trong lúc tin tưởng, thì càng không đem đi nói. Chủ nhà mà kể "người giúp việc nhà mình khổ lắm, chồng bỏ, con ốm" cho cả xóm nghe, dù với ý thương, cũng là đang làm lộ chuyện riêng của người khác.
Mạng xã hội: đăng bài, bình luận, đánh giá
Nhiều chuyện riêng bị lộ không phải vì ai cố ý kể, mà vì một bài đăng vô tình. Chủ nhà đăng ảnh bữa cơm có người giúp việc đang dọn phía sau, kèm vài câu than về người làm. Người làm đăng một dòng kể chuyện nhà khách hôm nay cãi nhau, tưởng không ai biết là nhà nào, nhưng hàng xóm đọc là nhận ra. Mạng xã hội khiến chuyện trong nhà đi xa hơn nhiều so với lời kể miệng.
Nguyên tắc chung cho cả hai: không đăng gì về bên kia mà không hỏi trước, không kể chuyện gây tranh cãi giữa hai bên lên mạng để tìm người bênh. Có bất đồng thì nói chuyện trực tiếp, hoặc nhờ nơi giới thiệu đứng giữa.
Với ứng dụng ghép việc có phần đánh giá, cả hai nên đánh giá về công việc: đúng giờ, làm đúng việc, trả công đúng hẹn. Không viết chuyện riêng, không nêu hoàn cảnh, không dùng lời lẽ xúc phạm. Một lời đánh giá công bằng giúp người sau chọn đúng, còn lời đánh giá trút giận thì làm hại cả người viết lẫn người bị viết.
Giới thiệu người làm cho nhà khác: hỏi ý và nói đúng mực
Giới thiệu người làm tốt cho người quen là việc tốt cho cả ba bên, nếu làm đúng cách:
- Hỏi người làm trước có muốn nhận thêm không, nhận việc gì, khung giờ nào.
- Khi giới thiệu, nói về công việc: người làm đúng giờ, cẩn thận, làm tốt việc gì. Không kể hoàn cảnh riêng, không kể tiền công nhà mình trả nếu người làm không muốn.
- Không hứa thay người làm những điều họ chưa đồng ý, như sẽ làm cả cuối tuần hay sẽ nấu ăn.
- Không kể với nhà mới về những chuyện riêng giữa nhà mình và người làm, như lần làm vỡ đồ hay lần nghỉ đột xuất.
- Để người làm và nhà mới tự nói chuyện, tự thoả thuận; mình chỉ là người giới thiệu.
Ngược lại, người làm khi được nhà mới hỏi về nhà cũ cũng chỉ nên nói chung về công việc, không kể chuyện riêng của nhà cũ. Người làm giữ kín chuyện nhà người khác là người được tin cậy ở mọi nhà.
Camera trong nhà: nói trước, không đặt chỗ riêng tư
Nhiều nhà có camera để trông nhà, trông con, trông ông bà. Khi thuê người làm, nguyên tắc quan trọng là nói trước: nhà có camera, ở những vị trí nào, quay những khu vực nào. Người làm biết trước sẽ thấy được tôn trọng, và cũng tự nhắc mình cẩn thận hơn. Biết sau thì cảm giác bị theo dõi lén làm mất lòng tin, dù chủ nhà không có ý xấu.
Camera không nên đặt ở những chỗ riêng tư như nhà vệ sinh, chỗ thay đồ, chỗ người làm nghỉ trưa. Đoạn ghi hình có người làm cũng là thông tin riêng, không đem đăng lên mạng, không gửi vào nhóm để bình phẩm. Nếu có chuyện cần xem lại, xem để hiểu sự việc, không dùng để làm nhục người làm.
Về quy định cụ thể khi lắp camera trong nhà có người làm, quyền hình ảnh và dữ liệu cá nhân, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, vì đây là lĩnh vực đang được quan tâm và có thể thay đổi.
Khi thôi thuê: xoá gì, giữ gì
Kết thúc quan hệ giúp việc, mỗi bên nên dọn lại những gì mình đang giữ của bên kia:
- Chủ nhà: thu lại chìa khoá, đổi mã cửa nếu có; giữ tin nhắn về tiền công, thoả thuận một thời gian cho tới khi chắc mọi chuyện đã xong; xoá ảnh căn cước và thông tin người thân của người làm sau thời gian đó.
- Người làm: xoá ảnh đã chụp trong nhà chủ nếu không được cho phép giữ; trả lại mọi đồ của nhà chủ còn giữ; không chia sẻ mã cửa, lịch sinh hoạt của nhà cũ với ai.
- Cả hai: không bình phẩm về nhau với người khác sau khi thôi; nếu được hỏi, nói chung về công việc.
- Nếu chia tay không vui, càng nên giữ đúng những điều trên, vì lúc giận là lúc dễ nói những điều sau này hối hận.
Một cuộc chia tay gọn gàng, mỗi bên giữ kín chuyện của bên kia, là cách để cả hai có thể gặp lại nhau trong khu phố mà không ngượng, và người làm vẫn giữ được tiếng tốt với những nhà khác.
Câu hỏi thường gặp
Người giúp việc có được kể chuyện nhà chủ cho người khác không?
Không nên. Người làm nên giữ kín chuyện gia đình, tiền bạc, bệnh tật, cãi vã của nhà chủ, kể cả với nhà khác mình đang làm. Chỉ nên nói chung về công việc. Ngoại lệ là những chuyện đáng lo như dấu hiệu bạo lực với trẻ hay người già thì cần báo người có trách nhiệm.
Người giúp việc chụp ảnh trong nhà chủ có được không?
Chỉ khi đã hỏi và được cho phép. Nếu đăng lên mạng thì chụp sao cho không nhận ra nhà, không chụp cửa chính, ảnh gia đình, người trong nhà, không gắn vị trí, và không đăng trong lúc đang làm. Ảnh không được phép thì xoá khi thôi làm.
Có nên cho người quen số điện thoại người giúp việc nhà mình không?
Nên hỏi người làm trước, vì họ có thể không muốn nhận thêm hoặc không muốn số mình được đưa đi. Khi giới thiệu, nói về công việc, không kể hoàn cảnh riêng hay tiền công nhà mình trả nếu người làm không muốn.
Nhà có camera thì có phải báo người giúp việc không?
Nên báo trước camera ở đâu và quay khu vực nào. Không đặt camera ở nhà vệ sinh, chỗ thay đồ, chỗ người làm nghỉ. Đoạn ghi hình có người làm không đem đăng hay gửi nhóm. Về quy định cụ thể, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Thôi thuê giúp việc thì nên làm gì với thông tin cá nhân của người làm?
Giữ tin nhắn về tiền công và thoả thuận một thời gian cho tới khi chắc mọi chuyện đã xong, sau đó xoá ảnh căn cước và thông tin người thân của người làm. Không chuyển những thông tin này cho ai, kể cả nhà đang muốn thuê lại người đó.
Người giúp việc kể hoàn cảnh riêng với chủ nhà thì chủ nhà nên làm gì?
Lắng nghe và giữ kín, không kể lại cho hàng xóm hay người quen, kể cả với ý thương. Nếu muốn giúp, hỏi người làm cần gì. Chuyện người làm tin tưởng kể ra mà bị mang đi nói thì quan hệ khó giữ được lâu.