GiupSuc.comGiúp Sức
Giao việc và tính tiền công

Góp ý người giúp việc khi chưa vừa ý: nói sao để sửa được mà không tự ái

Góp ý người giúp việc dễ thành trách móc nếu nói chung chung hay lúc bực. Cách chọn lúc, nói từng việc cụ thể kèm cách làm, câu mẫu nên dùng và lắng nghe người làm.

Two women seen in profile standing side by side at a bright kitchen sink, the older one demonstrating how to fold a dish towel, calm morning light, sage and amber tones

Muốn góp ý người giúp việc mà họ sửa được, hãy nói riêng, nói lúc cả hai đều bình tĩnh, mỗi lần chỉ một hai việc, nói cụ thể việc nào, chưa đúng ở đâu và muốn làm thế nào, rồi làm mẫu nếu cần. Tránh nhận xét chung kiểu "chị làm ẩu quá", tránh nói trước mặt khách hay con cái, tránh góp ý qua tin nhắn lúc đang bực. Và trước khi góp ý, tự hỏi xem mình đã dặn rõ chưa.

Phần lớn những lần không vừa ý không phải vì người làm lười hay kém, mà vì hai bên hiểu khác nhau về chữ "sạch", chữ "gọn", hay vì người làm chưa quen nếp nhà. Góp ý đúng cách là cách nhanh nhất để mọi thứ khớp lại. Góp ý sai cách thì người làm tự ái, làm chống chế hoặc lặng lẽ nghỉ, nhà thuê lại phải tìm người từ đầu.

Vì sao góp ý hay hỏng

Nói chung chung. Câu "nhà vẫn chưa sạch" không cho người làm biết phải sửa gì. Họ chỉ nghe thấy mình bị chê, và có khi làm lại kỹ hơn những chỗ đã sạch, bỏ qua đúng chỗ chủ nhà để ý.

Nói lúc đang bực. Về nhà thấy bát chưa rửa, nhắn ngay một tin dài. Lời lẽ lúc bực thường nặng hơn mức cần, người làm đọc vào buổi tối khi đã về nhà, không có cơ hội giải thích.

Dồn lại rồi nói một lần. Để ý mười chuyện trong một tháng, nhịn, rồi một hôm nói hết. Người làm thấy bị kể tội, không biết bắt đầu sửa từ đâu.

Nói trước mặt người khác. Góp ý trước mặt khách, con cái hay hàng xóm khiến người làm mất mặt. Chuyện nhỏ thành chuyện tự ái.

So sánh với người khác. "Chị trước làm cái này nhanh lắm." Câu so sánh hiếm khi giúp người làm sửa, mà chỉ khiến họ thấy mình bị đặt dưới người khác.

Trước khi nói: xem lại lời giao việc của chính mình

Nhiều khi điều mình thấy chưa vừa ý là điều mình chưa từng dặn. Chủ nhà quen để bát đũa theo một cách, chưa bao giờ nói ra, rồi bực khi người làm xếp khác. Chủ nhà muốn lau sàn bằng nước ấm, nhưng trong bảng việc chỉ ghi "lau sàn". Trước khi góp ý, mở lại bảng việc hoặc tin nhắn dặn việc, xem điều đó đã có chưa.

Nếu chưa có, thì đây không phải là góp ý mà là dặn thêm. Câu nói cũng nhẹ hơn hẳn: "À em quên chưa dặn chị, nhà em quen để bát úp ở giá trên, chị để giúp em như vậy nhé." Không ai tự ái vì được dặn thêm một điều mới.

Nếu đã dặn rồi mà người làm vẫn làm khác, hỏi xem họ có nhớ không, có lý do gì không. Có khi họ làm khác vì cách cũ không tiện, ví dụ giá trên quá cao với họ. Biết được lý do, hai bên có thể tìm cách làm hợp cho cả hai.

Cũng nên xem lại bảng việc có đang quá tải không. Nếu một buổi ba tiếng mà bảng việc cần bốn tiếng mới làm kỹ được, thì việc chỗ này chỗ kia chưa đạt là điều dễ hiểu. Lúc đó cần bớt việc hoặc thêm giờ, không phải nhắc người làm cố hơn.

Cách nói: một việc, cụ thể, kèm cách làm

Một lần góp ý hiệu quả thường đi theo trình tự sau. Không cần học thuộc, chỉ cần nhớ ý: cụ thể, nhẹ nhàng, có cách sửa.

  1. Chọn lúc: đầu buổi làm hôm sau hoặc cuối buổi khi hai bên có vài phút, không phải lúc người làm đang vội về.
  2. Mở lời bằng điều đang ổn: "Mấy hôm nay bếp gọn hẳn, em thấy dễ chịu lắm."
  3. Nói một việc chưa vừa ý, chỉ đúng chỗ: "Riêng cái mặt kính bếp từ, em thấy vẫn còn vệt."
  4. Nói cách muốn làm hoặc làm mẫu: "Chị lau bằng khăn ẩm xong lau lại bằng khăn khô giúp em, để em làm thử chị xem."
  5. Hỏi lại người làm: "Chị thấy có gì không tiện không, khăn có đủ không."
  6. Ghi vào bảng việc nếu là điều mới, để lần sau không phải nhắc lại.

Trình tự này mất chưa tới năm phút. Người làm biết chính xác chỗ cần sửa, biết cách sửa, có cơ hội nói khó khăn của mình. Nhà thuê thì không phải nhắc đi nhắc lại một điều mơ hồ.

Câu nói mẫu: thay vì nói thế này, thử nói thế kia

Bảng dưới ghi vài câu hay gặp và cách nói khác giữ được cùng ý mà người nghe dễ nhận hơn. Giọng xưng hô thì điều chỉnh theo tuổi và sự thân quen giữa hai bên.

Câu dễ gây tự áiCâu nên dùng
"Chị làm ẩu quá.""Góc dưới gầm tủ còn bụi, chị lau kỹ thêm chỗ đó giúp em nhé."
"Sao lần nào cũng quên tắt điều hoà?""Chị nhớ tắt điều hoà phòng khách trước khi về giúp em, em dán một tờ nhắc ở cửa rồi."
"Chị trước làm cái này nhanh hơn.""Phần ủi đồ chị thấy mất nhiều thời gian không, mình xem có cách nào gọn hơn."
"Đồ ăn hôm nay mặn quá, không ăn được.""Nhà em quen ăn nhạt hơn một chút, chị nêm bớt muối giúp em, ai thích mặn thì chấm thêm."
"Sao lại để đồ chỗ này?""Cái này nhà em hay để ở ngăn trên, chị để lại giúp em cho cả nhà dễ tìm."

Điểm chung của cột bên phải là nói về việc, không nói về người. Câu nói chỉ đúng chỗ, đưa ra cách làm, và nhiều khi chủ nhà nhận một phần việc về mình như dán tờ nhắc hay chuẩn bị thêm khăn. Người nghe thấy được tôn trọng thì dễ sửa hơn hẳn.

Góp ý về giờ giấc và cách cư xử

Góp ý về chất lượng việc còn dễ, góp ý về giờ giấc và cách cư xử khó hơn vì dễ chạm vào lòng tự trọng. Với giờ giấc, nói bằng số liệu thay vì cảm giác: "Ba buổi gần đây chị đến muộn khoảng hai mươi phút, có chuyện gì về đường đi không chị." Câu hỏi mở cho người làm cơ hội nói lý do, như đổi tuyến xe, nhận thêm nhà trước đó. Biết lý do rồi, có thể dời giờ hẹn cho hợp thay vì cứ nhắc đi nhắc lại.

Với cách cư xử, như nói chuyện điện thoại lâu trong giờ làm, dùng đồ riêng của nhà, kể chuyện nhà mình cho hàng xóm, nên nói riêng và rõ ràng nhưng không kết tội. "Em muốn nhờ chị một việc: trong giờ làm chị hạn chế nghe điện thoại lâu giúp em, trừ khi có việc gấp ở nhà." Nói rõ ranh giới một lần, nhẹ nhàng, thường là đủ.

Nếu điều không vừa ý liên quan đến an toàn hoặc tài sản, như để bếp ga còn mở, để cửa không khoá khi về, hay nghi có đồ bị mất, thì cần nói ngay và nói nghiêm túc hơn, nhưng vẫn tránh buộc tội khi chưa rõ. Chuyện mất đồ nên tìm kỹ trước, hỏi han nhẹ nhàng, tránh nghi oan.

Góp ý người làm lớn tuổi hơn mình

Rất nhiều gia đình trẻ thuê người giúp việc bằng tuổi mẹ mình, có khi hơn. Góp ý lúc này khó hơn hẳn: nói thẳng thì sợ thất lễ, không nói thì việc mãi chưa vừa ý. Người làm lớn tuổi cũng thường có nếp làm riêng đã quen mấy chục năm, và có khi họ đúng hơn chủ nhà ở những việc như nấu nướng, giặt giũ.

Cách dễ nghe nhất là đặt góp ý thành lời nhờ và lời hỏi. Thay vì "cô làm thế này không đúng", nói "nhà con quen làm thế này, cô làm giúp con theo cách đó được không ạ". Nếu thấy cách của người làm có lý, cứ nhận: "Cách cô làm hay hơn, con cũng học theo." Chủ nhà nhường ở những chỗ không quan trọng thì người làm cũng dễ theo ở những chỗ quan trọng.

Xưng hô đúng mực cũng là một phần của góp ý. Gọi cô, gọi bác, dặn con cái trong nhà chào hỏi lễ phép, thì một lời nhắc về cách lau sàn được nghe như lời của người trong nhà, không phải lời sai bảo. Với những điều liên quan tới an toàn như gas, điện, cửa nẻo, vẫn cần nói rõ ràng, nhưng giọng nhờ cậy thay cho giọng ra lệnh.

Lắng nghe phía người làm

Góp ý là chuyện hai chiều. Người làm cũng có những điều chưa vừa ý về nhà thuê mà ngại nói: đồ lau dọn đã hỏng chưa được thay, bảng việc ngày càng dài, chủ nhà hay nhờ thêm việc mà không tính, trẻ con trong nhà nói năng không lễ phép. Mỗi lần góp ý, nên dành một câu để hỏi lại: "Còn chị, có gì thấy không tiện ở nhà em không."

Câu hỏi này có thể chưa được trả lời ngay lần đầu, vì người làm chưa quen nói thẳng với chủ nhà. Nhưng nếu được hỏi đều đặn và thấy ý kiến của mình được tiếp nhận, họ sẽ dần nói ra. Những điều họ nói thường giúp nhà thuê nhìn ra vấn đề mà mình không thấy, ví dụ máy giặt kêu to bất thường hay vòi nước nhà tắm rỉ.

Khi người làm góp ý, nhà thuê nên phản hồi cụ thể như cách mình muốn người làm phản hồi: cảm ơn, nói sẽ làm gì, rồi làm thật. Một cây lau nhà mới mua sau khi người làm nhắc, một việc được bỏ bớt khỏi bảng, đều là cách cho thấy góp ý của họ có giá trị.

Khi đã góp ý nhiều lần mà không đổi

Nếu một việc đã được dặn rõ, đã làm mẫu, đã nhắc nhẹ vài lần mà vẫn không đổi, có thể người làm không đủ sức cho việc đó, không quen, hoặc không còn muốn làm ở nhà mình. Lúc này nên ngồi lại nói chuyện thẳng thắn hơn: việc này với nhà em quan trọng, chị có làm được không, nếu khó quá thì mình tính cách khác.

Cách khác có thể là bỏ việc đó khỏi bảng và tự làm hoặc thuê riêng, đổi việc đó sang buổi khác khi người làm có nhiều thời gian hơn, hoặc nếu nhiều việc cùng không ổn thì cân nhắc kết thúc mối thuê. Kết thúc không phải là thất bại của ai, chỉ là hai bên không hợp. Báo trước, tính đủ công, nói lời cảm ơn cho những gì đã làm được, và nếu có thể thì giới thiệu người làm sang nhà khác hợp hơn với cách làm của họ.

Điều nên tránh là để bực bội tích tụ thành thái độ lạnh nhạt, bắt lỗi vặt hay trừ tiền ngầm. Những cách đó khiến người làm khó chịu mà không biết vì sao, và mối thuê kết thúc trong không khí nặng nề mà cả hai bên đều không muốn.

Câu hỏi thường gặp

Nên góp ý người giúp việc trực tiếp hay qua tin nhắn?

Trực tiếp tốt hơn, vì nghe được giọng nói và có thể làm mẫu ngay. Nếu không gặp được, tin nhắn ngắn, cụ thể, giọng nhẹ nhàng cũng được, nhưng tránh nhắn lúc đang bực và tránh tin nhắn dài kể nhiều chuyện một lúc.

Người giúp việc tự ái khi bị góp ý thì làm sao?

Xem lại cách mình nói có chung chung, có so sánh hay có nói trước mặt người khác không. Nói lại riêng, nhấn vào việc chứ không vào người, và hỏi họ có khó khăn gì không. Phần lớn tự ái xuất phát từ cảm giác bị chê chứ không phải từ việc được nhắc.

Mỗi lần nên góp ý bao nhiêu việc?

Một tới hai việc mỗi lần là vừa. Nói nhiều hơn thì người làm khó nhớ và dễ thấy bị kể tội. Nếu có nhiều điều cần chỉnh, chia ra nhiều buổi, bắt đầu từ việc quan trọng nhất với nhà mình.

Có nên khen người giúp việc trước khi góp ý không?

Nên, nếu lời khen là thật và cụ thể, như "bếp mấy hôm nay gọn hẳn". Lời khen chung chung chỉ để mở đầu thì người làm nhận ra ngay. Khen đúng việc đã làm tốt giúp họ biết mình đang đi đúng hướng ở chỗ nào.

Góp ý nhiều lần mà người giúp việc không sửa thì có nên cho nghỉ?

Trước hết nói chuyện thẳng xem họ có làm được việc đó không, có lý do gì không. Có thể bỏ việc đó khỏi bảng hoặc đổi cách làm. Nếu nhiều việc cùng không ổn thì kết thúc mối thuê tử tế: báo trước, tính đủ công và cảm ơn.

Làm sao để người giúp việc dám góp ý lại với chủ nhà?

Hỏi đều đặn sau mỗi lần góp ý, như "chị có thấy gì không tiện không". Khi họ nói, cảm ơn và làm thật điều đã hứa, như thay đồ lau đã hỏng hay bớt việc. Thấy ý kiến được tiếp nhận, họ sẽ dần nói thẳng hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138