Trong cuộc gọi đầu với người nhận việc vặt hay giúp việc theo giờ, hãy hỏi những điều kiểm được và liên quan thẳng tới việc: họ đã làm việc tương tự ở đâu, bao lâu; khung giờ nào còn trống; ở khu nào, đi lại mất bao lâu; việc nào làm được, việc nào không nhận; tính công theo cách nào; và có nhà nào nhà mình có thể hỏi lại không. Mười phút với những câu đó đủ biết có nên hẹn làm thử hay không.
Cuộc gọi đầu không phải để quyết định thuê, mà để loại sớm những trường hợp không hợp và chọn ra một hai người để làm thử. Phần dưới gồm chuẩn bị trước, bộ câu hỏi, cách nghe người làm hỏi lại, những câu nên tránh và cách kết thúc cuộc gọi cho rõ ràng.
Chuẩn bị trước khi bấm gọi
Gọi khi chưa chuẩn bị thường thành nói chuyện lan man, rồi gác máy mới nhớ ra chưa hỏi điều quan trọng nhất. Năm phút chuẩn bị giúp cuộc gọi gọn và công bằng giữa các người được gọi.
- Viết ra đúng việc cần làm, số buổi, khung giờ, ngày muốn bắt đầu. Đọc lại một lượt cho chắc là chính mình đã rõ.
- Ghi những điều đặc biệt của nhà: thú nuôi, cầu thang, ông bà ở nhà, khẩu vị, những đồ không được động vào.
- Hỏi trước hàng xóm để có khái niệm về mức công phổ biến trong khu cho loại việc này.
- Chuẩn bị một tờ giấy hoặc ghi chú trên điện thoại với bộ câu hỏi giống nhau cho mọi người, chừa chỗ ghi câu trả lời.
- Chọn lúc gọi hợp lý: tránh giờ người làm đang làm ở nhà khác, thường buổi trưa hoặc đầu buổi tối là dễ nói chuyện nhất.
- Nếu người làm được giới thiệu, nhắc tên người giới thiệu ngay câu đầu để họ biết mình là ai.
Một mẹo nhỏ: báo trước cuộc gọi sẽ mất khoảng mười phút. Người làm sẽ chủ động tìm chỗ yên tĩnh để nói chuyện thay vì vừa chạy xe vừa nghe máy.
Mười câu nên hỏi trong cuộc gọi đầu
Không cần hỏi theo đúng thứ tự, nhưng nên đi đủ cả mười ý. Các câu đều xưng hô ngang hàng, lịch sự, có thể đổi "chị" thành "cô", "anh", "em" cho hợp tuổi.
- "Chị đã làm giúp việc theo giờ, hay việc vặt kiểu này, được bao lâu rồi?" — biết kinh nghiệm chung.
- "Chị đang làm cho mấy nhà, những việc gì?" — biết họ quen việc nào và lịch đã kín đến đâu.
- "Khung giờ thứ Ba, thứ Sáu từ hai đến năm giờ chị còn nhận được không?" — hỏi thẳng khung giờ của nhà mình.
- "Chị ở khu nào, đi sang nhà em mất khoảng bao lâu?" — biết đường đi và độ chắc giờ giấc.
- "Nhà em có những việc này, chị thấy việc nào chị làm quen, việc nào chị không nhận?" — để họ tự nói ranh giới.
- "Nhà em có nuôi chó, có bà ở nhà ban ngày, chị có ngại gì không?" — nói trước điều đặc biệt.
- "Chị thường tính công theo giờ hay theo buổi, trả lúc nào cho chị tiện?" — hỏi cơ cấu trước, mức sau.
- "Khi chị bận hay ốm thì chị báo trước thế nào, có người làm thay không?" — biết cách họ xử lý khi nghỉ.
- "Em có thể hỏi thăm một nhà chị đang làm hay đã làm không?" — xin người để hỏi lại.
- "Chị có câu gì muốn hỏi về nhà em không?" — mở cho họ hỏi lại, câu này rất đáng giá.
Ghi câu trả lời ngay trong lúc nghe, đừng tin vào trí nhớ. Sau cuộc gọi thứ ba, mọi người sẽ lẫn vào nhau nếu không ghi.
Nghe cách người làm hỏi lại
Người làm có kinh nghiệm thường hỏi lại nhiều hơn người mới. Họ hỏi nhà rộng bao nhiêu, mấy phòng vệ sinh, có máy giặt máy hút bụi không, đồ lau rửa nhà dùng loại nào hay họ tự mang, có cần ủi đồ không, nấu cho mấy người, có ai ăn kiêng không. Những câu hỏi này cho thấy họ đang tính thật xem việc có vừa thời gian không, chứ không chỉ nhận cho có việc.
Người nhận ngay mọi việc mà không hỏi gì, kiểu "việc gì em cũng làm được", chưa hẳn là xấu, có khi chỉ là người mới hoặc đang rất cần việc. Nhưng với họ, nhà thuê nên chủ động mô tả kỹ hơn và giao việc rõ ràng hơn trong buổi thử, để tránh hai bên hiểu khác nhau.
Để ý cả những câu hỏi về an toàn và tôn trọng mà người làm đặt ra: có ai ở nhà trong giờ làm không, có camera không, nếu làm vỡ đồ thì sao. Đó là những câu hỏi chính đáng của người sắp bước vào nhà người lạ. Trả lời thật và rõ, kể cả chuyện có camera ở khu vực chung, giúp hai bên bắt đầu bằng sự tin nhau.
Nói chuyện tiền công trong cuộc gọi đầu
Nhiều nhà ngại nói chuyện tiền, để đến buổi làm thử mới hỏi, rồi hai bên vỡ lẽ là lệch nhau xa. Tốt hơn là hỏi ngay trong cuộc gọi, theo thứ tự: cách tính trước, mức sau. Hỏi "chị tính theo giờ hay theo buổi" rồi "mức của chị cho việc này thế nào", nghe xong so với mức đã hỏi hàng xóm.
Nếu mức người làm đưa ra cao hơn mặt bằng trong khu, hỏi lại một cách tôn trọng xem họ tính những gì vào đó: có gồm tiền đi lại, đồ lau rửa họ tự mang, việc ủi đồ hay không. Đôi khi chênh lệch đến từ phạm vi việc khác nhau chứ không phải đòi cao. Nếu vẫn không hợp, cảm ơn và nói thật là ngoài khả năng của nhà mình.
Hỏi luôn những khoản hay phát sinh để sau này khỏi lấn cấn: làm quá giờ tính thế nào, ngày lễ Tết có tính khác không, nhà huỷ buổi sát giờ thì sao, người làm nghỉ đột xuất thì có bù buổi không. Không cần chốt hết trong cuộc gọi đầu, nhưng biết người làm nghĩ thế nào về những chuyện này giúp nhà thuê hình dung cách hai bên sẽ làm việc với nhau.
Đừng mặc cả kiểu chợ búa với người làm theo giờ. Tiền công là thu nhập chính của nhiều người, ép xuống quá mức thì người tốt sẽ đi, người ở lại có khi làm cho xong. Nói rõ cách trả, ngày trả và giữ đúng hẹn còn quan trọng hơn chênh lệch nhỏ.
Những câu không nên hỏi
Có những câu nhà thuê hỏi vì tò mò hay vì thói quen, nhưng không liên quan tới việc và dễ làm người làm thấy bị xúc phạm. Các câu dưới đây nên tránh.
- Hỏi quê ở đâu để đánh giá người theo vùng miền. Hỏi nơi ở hiện tại để tính đường đi là đủ.
- Hỏi chuyện chồng con, hôn nhân, chuyện gia đình riêng khi không liên quan đến lịch làm.
- Hỏi về bệnh tật, sức khoẻ riêng tư. Chỉ cần hỏi họ có làm được việc cần sức như khuân đồ, lên xuống cầu thang hay không.
- Hỏi chuyện họ đi lễ ở đâu, theo đạo gì, ủng hộ ai.
- Hỏi thu nhập ở các nhà khác bao nhiêu.
- Hỏi lý do nghỉ ở nhà cũ theo kiểu tra hỏi. Có thể hỏi nhẹ "lần trước chị thôi làm ở đâu đó vì lịch thay đổi hay sao", và chấp nhận câu trả lời ngắn.
Nguyên tắc chung: hỏi những gì ảnh hưởng tới việc và kiểm được. Thứ không kiểm được, không liên quan tới việc, thì đừng hỏi.
Dấu hiệu tốt và dấu hiệu cần dè chừng
Sau cuộc gọi, rà lại ghi chép theo bảng dưới. Một dấu hiệu dè chừng chưa phải lý do loại ngay, nhưng là điều cần hỏi thêm hoặc để ý trong buổi thử.
| Khía cạnh | Dấu hiệu tốt | Cần dè chừng |
|---|---|---|
| Kinh nghiệm | Kể cụ thể việc đã làm, nhà đã làm | Nói chung chung, không kể được việc nào |
| Giờ giấc | Nói rõ khung trống, đường đi bao lâu | Nhận mọi khung giờ dù đã làm nhiều nhà |
| Ranh giới việc | Nói rõ việc nào không nhận | Nhận hết, không hỏi gì |
| Tiền công | Nói cách tính rõ, không vòng vo | Đòi đặt cọc, phí trước khi làm |
| Người để hỏi lại | Sẵn lòng cho tên một nhà | Né tránh, nói không ai biết mình |
| Câu hỏi ngược lại | Hỏi về nhà, về việc, về an toàn | Hỏi giờ cả nhà vắng, chỗ để tiền |
Hàng cuối bảng là dấu hiệu nghiêm trọng nhất. Người làm hỏi giờ cả nhà vắng để tính việc thì có lý, nhưng hỏi chỗ để tiền, mã cửa, đồ quý khi chưa nhận việc thì nên dừng lại.
Kết thúc cuộc gọi và hẹn bước tiếp
Kết thúc bằng một câu rõ ràng về bước tiếp theo, đừng để lửng lơ. Ví dụ: "Em đang nói chuyện với vài người, đến tối thứ Năm em sẽ báo lại chị. Nếu hợp, em muốn mời chị làm thử một buổi, có trả công." Câu này cho người làm biết thời hạn và biết buổi thử được trả công, họ yên tâm giữ chỗ.
Nếu đã thấy rõ là không hợp, nói luôn trong cuộc gọi, lịch sự và ngắn gọn: "Khung giờ của chị lệch với nhà em quá, em cảm ơn chị đã dành thời gian." Không hứa suông kiểu "để em suy nghĩ" khi đã biết câu trả lời.
Sau khi gác máy, ghi ngay ấn tượng chung trong một hai câu: giọng nói có từ tốn không, có nghe rõ câu hỏi không, có điều gì làm mình thấy yên tâm hay chần chừ. Ấn tượng này không quyết định tất cả, nhưng giúp chọn ra ai để làm thử khi các câu trả lời khác na ná nhau.
Giữ lời hẹn báo lại, kể cả khi báo là không chọn. Người làm trong khu nói chuyện với nhau, nhà thuê giữ lời thì lần sau tìm người dễ hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Gọi điện lần đầu cho người giúp việc nên hỏi những gì?
Hỏi kinh nghiệm làm việc tương tự, khung giờ còn trống, nơi ở và thời gian đi lại, việc nào làm và không nhận, cách tính công, cách báo khi nghỉ, có nhà nào để hỏi lại. Cuối cùng mời họ hỏi lại về nhà mình.
Có nên hỏi tiền công ngay trong cuộc gọi đầu không?
Nên. Hỏi cách tính trước, mức sau, rồi so với mức phổ biến đã hỏi hàng xóm. Để đến buổi làm thử mới nói chuyện tiền thì dễ vỡ lẽ là lệch nhau, mất thời gian cả hai bên.
Người giúp việc hỏi nhà có camera không thì trả lời sao?
Trả lời thật: có ở đâu, quay khu vực nào. Đây là câu hỏi chính đáng của người sắp vào nhà lạ. Camera chỉ nên đặt ở khu vực chung và nói trước, không đặt ở nơi riêng tư như phòng vệ sinh.
Có nên hỏi người giúp việc quê ở đâu không?
Không nên hỏi để đánh giá người theo vùng miền. Chỉ cần hỏi nơi ở hiện tại để tính đường đi và độ chắc giờ giấc. Hỏi chuyện quê quán, gia đình riêng khi không liên quan đến việc dễ khiến người làm thấy không được tôn trọng.
Một cuộc gọi đầu nên kéo dài bao lâu?
Khoảng mười phút là đủ cho đủ các câu chính và để người làm hỏi lại. Báo trước độ dài để họ chọn chỗ yên tĩnh. Cuộc gọi quá ngắn thường thiếu thông tin, quá dài dễ lan man sang chuyện riêng.
Gọi xong thấy không hợp thì nói thế nào?
Nói luôn trong cuộc gọi, ngắn gọn và lịch sự, nêu lý do cụ thể như lệch khung giờ hay khác loại việc, rồi cảm ơn họ. Không nên hứa sẽ suy nghĩ khi đã biết câu trả lời, vì người làm có thể đang giữ chỗ cho nhà mình.