Việc vặt trong nhà nên thuê người làm theo giờ là những việc cần sức, cần thời gian và cần cẩn thận, nhưng không cần tay nghề có chứng chỉ: lắp tủ kệ mua sẵn, khuân đồ lên tầng, dọn kho, gác xép, tưới cây, đóng thùng trước khi chuyển phòng, mang bỏ đồ cũ, lau những chỗ cao vừa tầm thang. Việc nào đụng tới dây điện, đường gas, đường nước âm tường, kết cấu nhà hay phải trèo ra ngoài ban công, lên mái thì không phải việc vặt nữa, dù nhìn qua có vẻ chỉ mất mười lăm phút.
Ranh giới này quan trọng vì hai lẽ. Gọi thợ chuyên cho một việc ai làm cũng được thì tốn công chờ và trả phần tay nghề không dùng tới. Còn giao cho người làm vặt một việc của thợ thì rủi ro dồn lên cả hai: nhà bạn hỏng thêm, người làm có thể bị thương, và chẳng ai rõ ai chịu. Bài này đi qua cách phân loại, bảng đối chiếu những việc hay gặp, cách gom nhiều việc nhỏ thành một buổi cho đáng công người đến, và những sai lầm khiến một buổi làm vặt kéo dài gấp đôi dự tính.
Việc vặt là việc cần sức và thời gian, không cần chứng chỉ
Cách phân loại đơn giản nhất là hỏi: nếu làm sai thì hậu quả là gì. Lắp ngược một tấm ván hậu của tủ thì tháo ra lắp lại, mất thêm nửa tiếng. Xếp kho chưa gọn thì buổi sau xếp tiếp. Tưới cây hơi nhiều nước thì lần sau tưới ít đi. Những việc sai mà sửa được, hậu quả nằm gọn trong thời gian và công sức, là đất của người làm vặt.
Ngược lại, đấu nhầm một sợi dây điện có thể gây chập cháy sau vài tuần, khi không ai còn nhớ ai đã đụng vào. Siết sai một khớp nối ống gas thì rò rỉ âm thầm. Khoan trúng ống nước âm tường thì phải đục tường, gọi thợ nước, có khi làm ướt nhà hàng xóm. Những việc sai mà hậu quả lan ra ngoài, đến sau, hoặc đe doạ an toàn tính mạng là đất của thợ có nghề.
Câu hỏi thứ hai là việc đó có cần dụng cụ chuyên dụng và kinh nghiệm đọc tình huống hay không. Người làm vặt giỏi thường có tua vít, máy khoan pin, búa, thước, găng tay, có khi cả một cái thang chữ A. Họ không có đồng hồ đo điện, máy dò đường ống, dụng cụ hàn, và không được đào tạo để nhận ra một mối nối sắp hỏng. Đừng giao việc dựa trên chuyện người ta có dám nhận hay không. Nhiều người nhận vì ngại từ chối khách, không phải vì làm được.
Bảng đối chiếu: việc nào người làm vặt nhận, việc nào gọi thợ
Bảng dưới gom những việc trong nhà hay khiến chủ nhà phân vân. Cột cuối là chỗ ranh giới, nơi một việc vặt dễ trượt thành việc của thợ.
| Việc | Người làm vặt theo giờ | Gọi thợ có nghề | Chỗ ranh giới cần để ý |
|---|---|---|---|
| Lắp tủ, giường, kệ mua sẵn | Nhận được, nhất là món có hướng dẫn kèm | Đồ đóng theo kích thước, tủ âm tường | Tủ cao phải neo tường, khoan vào tường có dây âm |
| Treo tranh, gắn kệ nhỏ | Tranh nhẹ, kệ trang trí trên tường gạch | Tivi lớn, tủ bếp treo, tường thạch cao chịu lực | Biết rõ tường loại gì và trong tường có gì |
| Khuân đồ lên tầng | Đồ trong sức hai đến ba người, cầu thang đi được | Két sắt, đàn piano, tủ gỗ nguyên khối | Món nặng nhất quyết định, không phải tổng số đồ |
| Dọn kho, gác xép | Khuân, phân loại, lau, xếp lại | Gác xép có ván mục, dầm yếu | Sàn gác chịu được người đứng hay không |
| Thay bóng đèn | Bóng đui vặn, đui cài, tầm thang thấp | Đèn âm trần đấu dây, đui cháy, đèn chập chờn | Chỉ thay bóng, không mở hộp dây |
| Thiết bị dùng điện, gas, nước | Lau chùi bên ngoài khi đã tắt | Tháo, lắp, sửa, di dời | Mọi thao tác chạm vào đường điện, gas, nước |
Nếu một việc nằm ở cột ranh giới mà bạn không chắc, cứ coi nó là việc của thợ. Tiền chênh giữa hai cách gọi người thường nhỏ hơn nhiều so với tiền sửa một sự cố.
Những việc vặt thuê người làm theo giờ hợp nhất
Lắp ráp đồ nội thất mua sẵn. Tủ quần áo nhỏ, kệ sách, bàn làm việc, giường gỗ ghép đều đi kèm sơ đồ và đủ ốc vít. Việc này cần kiên nhẫn và hai đôi tay hơn là tay nghề. Người làm vặt có kinh nghiệm lắp nhanh hơn chủ nhà vì quen thứ tự, biết tấm nào lắp trước để khỏi tháo ra.
Khuân, dời, sắp xếp đồ đạc. Đưa máy giặt từ tầng trệt lên sân phơi, dời tủ để lau phía sau, đảo lại phòng ngủ cho con. Việc nặng nhưng đơn giản, chỉ cần đủ người và hiểu đường đi trong nhà.
Dọn kho, gác xép, gầm cầu thang. Lôi đồ ra, lau bụi, phân nhóm, xếp lại. Đây là việc chủ nhà hay để dành mãi vì nó bẩn và mệt, trong khi một buổi có người phụ là xong phần nặng.
Tưới cây, nhặt lá, quét sân, chăm vườn nhỏ. Hợp để giao định kỳ hằng tuần hoặc trong những ngày đi xa, miễn là có bản dặn từng chậu.
Đóng gói đồ khi chuyển phòng. Bọc ly chén, xếp sách, dán thùng. Người quen tay làm nhanh gấp đôi và ít vỡ hơn.
Mang bỏ đồ cũ, đồ cồng kềnh. Nệm cũ, ghế gãy, thùng giấy tồn. Việc chính là khuân và đưa tới đúng chỗ thu gom.
Dấu hiệu một việc trông vặt nhưng thật ra là việc của thợ
Có những việc nghe rất nhỏ, nhưng chỉ cần một trong các dấu hiệu dưới đây là nên chuyển sang gọi thợ, hoặc ít nhất là hỏi thợ trước:
- Phải mở nắp hộp điện, ổ cắm, công tắc, hoặc thấy dây điện lộ ra ở chỗ sắp làm.
- Có mùi khét, đèn chập chờn, aptomat hay nhảy, ổ cắm nóng khi dùng.
- Phải tháo hoặc dời bếp gas, bình nóng lạnh, máy lọc nước có đường ống cố định, cục nóng điều hoà.
- Phải đứng ngoài lan can, trên mái tôn, trên mái ngói, hay thò người qua cửa sổ tầng cao.
- Món đồ nặng tới mức ba người khiêng vẫn chật vật, hoặc lối đi có khúc cua mà không ai chắc đồ qua được.
- Tường có vết nứt, ẩm mốc, bong vữa đúng chỗ định khoan hoặc treo đồ nặng.
- Việc liên quan tới phần chung của chung cư như hộp kỹ thuật, ống thoát chung, mặt ngoài toà nhà.
Người làm vặt có trách nhiệm cũng sẽ tự nói "việc này em không nhận, anh chị gọi thợ điện" khi thấy những dấu hiệu trên. Gặp người như vậy thì nên giữ lại, vì họ biết giới hạn của mình, và đó chính là điều khiến bạn yên tâm giao chìa khoá.
Gom việc vặt thành một buổi cho đáng công người đến
Người làm vặt mất thời gian đi lại như nhau dù làm mười lăm phút hay ba tiếng. Gom việc là cách vừa tiết kiệm cho bạn vừa dễ nhận lời với người làm. Cách gom gọn nhất:
- Mở một ghi chú trên điện thoại, mỗi lần thấy việc vặt thì ghi ngay một dòng, kèm vị trí trong nhà.
- Khi danh sách đủ khoảng hai đến ba tiếng làm, xếp lại theo tầng hoặc theo phòng để người làm khỏi chạy lên chạy xuống.
- Ghi bên cạnh mỗi việc: cần dụng cụ gì, nhà đã có hay người làm phải mang, có cần hai người không.
- Chụp ảnh từng chỗ, gửi trước cho người làm xem để họ ước thời gian và quyết có nhận hết hay không.
- Đánh dấu hai việc quan trọng nhất làm trước. Nếu buổi làm hết giờ, những việc còn lại dời sang buổi sau mà không ảnh hưởng gì.
- Mua sẵn vật tư nhỏ trước buổi: tắc kê, móc treo, túi rác lớn, băng keo, để không phải bỏ dở giữa chừng chạy đi mua.
Danh sách này cũng là căn cứ để hai bên nói chuyện tiền công rõ ràng: việc nào trong danh sách, việc nào phát sinh. Đỡ được rất nhiều câu "tiện tay làm giúp luôn" mà về sau không ai biết tính thế nào.
Người làm vặt tốt khác thợ tốt ở chỗ nào
Thợ tốt là người giỏi một việc sâu: thợ điện đọc được mạch, thợ mộc biết gỗ, thợ nước biết áp lực đường ống. Người làm vặt tốt lại là người giỏi nhiều việc nông, nhưng có ba đức tính mà thợ chuyên đôi khi không có: chịu làm việc nhỏ, làm theo sắp xếp của chủ nhà, và để ý tới nếp sinh hoạt trong nhà.
Một người làm vặt bạn nên giữ là người hỏi trước khi dời đồ của bạn, trải tấm bạt trước khi khoan, gom ốc vít vào một cái chén thay vì để rơi vãi, và trước khi về thì đi một vòng nhặt rác. Họ báo khi làm hỏng một thứ, dù là cái móc treo nhỏ. Họ cũng báo khi thấy điều lạ, như vết thấm trên trần gác, dây điện bị chuột cắn trong kho.
Đừng đánh giá người làm vặt bằng tốc độ. Người làm nhanh mà để lại bụi, vết trầy và ốc thừa không rõ của tấm nào, thì lúc sau bạn mất thêm thời gian dọn và lo. Đánh giá bằng câu hỏi: sau buổi làm, nhà mình có gọn hơn và yên tâm hơn không.
Sai lầm hay gặp khi thuê người làm việc vặt
Nói việc chung chung. Câu "qua nhà làm giúp mấy việc lặt vặt" khiến người làm không biết mang dụng cụ gì, ước sai thời gian, và hai bên dễ lệch nhau về tiền công.
Giao thêm việc ngoài danh sách vào phút cuối. Đây là lý do phổ biến nhất khiến buổi làm kéo dài và khiến người làm ngại quay lại. Có việc thêm thì hỏi trước có kịp không và thoả thuận phần công thêm.
Không có mặt ở những việc cần quyết. Dọn kho mà chủ nhà vắng thì người làm không biết món nào giữ, món nào bỏ. Kết quả là xếp lại y như cũ hoặc bỏ nhầm đồ quan trọng.
Nhờ việc nguy hiểm vì "tiện có người". Người làm đang ở trên thang, chủ nhà nhờ thêm thò ra ngoài lau kính tầng ba. Một câu nhờ tiện miệng là đủ thành tai nạn.
Không kiểm khi người làm còn ở đó. Kệ treo xong phải thử lắc nhẹ, tủ lắp xong phải mở thử từng cánh, trước khi người làm về. Phát hiện lỗi sau hai ngày thì gọi lại vừa phiền vừa khó nói.
Câu hỏi thường gặp
Việc vặt trong nhà nào nên thuê người làm theo giờ?
Những việc cần sức và thời gian nhưng không cần tay nghề có chứng chỉ: lắp tủ kệ mua sẵn, khuân đồ lên tầng, dọn kho, gác xép, tưới cây, đóng thùng, mang bỏ đồ cũ, lau chỗ cao vừa tầm thang. Việc đụng điện, gas, nước, kết cấu nhà thì gọi thợ.
Làm sao biết một việc nhỏ có phải việc của thợ hay không?
Hỏi hậu quả nếu làm sai. Sai mà tháo ra làm lại được là việc vặt. Sai mà có thể gây chập cháy, rò gas, thấm nước, hay nguy hiểm cho người làm thì đó là việc của thợ có nghề, dù nhìn qua có vẻ rất nhanh.
Một buổi thuê người làm việc vặt nên gom bao nhiêu việc?
Nên gom đủ khoảng hai đến ba tiếng làm, xếp theo tầng hoặc theo phòng, có ảnh từng chỗ gửi trước. Gom vậy người làm thấy đáng công đi lại, còn bạn đỡ phải gọi nhiều lần cho những việc mười lăm phút.
Người làm vặt từ chối một việc có phải là kém không?
Không. Người biết từ chối việc điện, gas, trèo cao là người hiểu giới hạn của mình. Đó là dấu hiệu đáng tin, vì họ sẽ không liều làm những việc có thể gây hại cho nhà bạn và cho chính họ.
Có nên để người làm vặt tự mua vật tư không?
Vật tư nhỏ như tắc kê, móc treo, túi rác nên mua sẵn để buổi làm không bị gián đoạn. Nếu nhờ người làm mua, thoả thuận trước loại nào, giữ hoá đơn và trả riêng tiền vật tư, tách khỏi tiền công.
Thuê người làm vặt có cần ở nhà suốt buổi không?
Buổi đầu với người mới thì nên có mặt. Với những việc cần quyết giữ hay bỏ như dọn kho, bạn cũng phải có mặt. Người quen làm lâu, việc rõ ràng như tưới cây thì có thể giao và nhận ảnh báo lại.