Dịp Tết và mùa cưới, muốn có người giúp việc thì phải đặt sớm, thường từ một đến hai tháng trước, và luôn có ít nhất một người dự phòng. Đây là lúc người làm theo giờ về quê nhiều nhất, trong khi nhà nào cũng cần dọn dẹp, nấu nướng, chuẩn bị cỗ; ai đặt muộn sát ngày thường không còn người, hoặc phải nhận người lạ không kịp kiểm.
Bài này đưa ra lịch đặt người theo mốc thời gian, cách giữ người quen thuộc, chuẩn bị lớp dự phòng, tổ chức nhóm người cho việc lớn như đám cưới, mừng thọ, và thoả thuận tiền công ngày cao điểm cho sòng phẳng.
Vì sao Tết và mùa cưới khó tìm người
Người giúp việc theo giờ ở thành phố phần lớn là người từ các tỉnh lên. Tết là dịp họ về quê đoàn tụ, thường về từ khoảng giữa tháng Chạp và lên lại sau Rằm tháng Giêng, có người nghỉ hẳn cả tháng. Cùng lúc đó, nhà nào cũng muốn dọn nhà cuối năm, lau cửa kính, giặt rèm, nấu cỗ, đón khách. Cầu tăng vọt trong khi người làm giảm hẳn.
Mùa cưới, thường rơi vào những tháng cuối năm âm lịch và đầu xuân, cũng tạo áp lực tương tự. Một đám cưới tổ chức tại nhà cần nhiều người phụ: dọn dẹp, rửa bát, sơ chế, bưng bê. Nhiều nhà trong cùng một khu tổ chức gần ngày nhau, tranh nhau những người làm quen thuộc.
Chính vì khan người, đây cũng là lúc tin lừa xuất hiện nhiều nhất trong các nhóm tìm việc: hứa có người ngay, đòi đặt cọc giữ chỗ, rồi biến mất. Nhà nào đặt sớm, đi qua người quen biết, thì tránh được chuyện vội vàng tin những lời mời chào như vậy.
Hiểu được nhịp này giúp nhà thuê chủ động. Thay vì chờ đến hai mươi tháng Chạp mới cuống cuồng đi tìm, hãy coi việc đặt người cho Tết như việc mua vé tàu về quê: làm sớm thì có lựa chọn, làm muộn thì phải chấp nhận cái còn lại.
Lịch đặt người trước Tết theo mốc thời gian
Bảng dưới là lịch gợi ý theo âm lịch. Mỗi nhà điều chỉnh theo việc cần làm và theo người làm quen thuộc.
| Mốc thời gian | Việc nên làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Khoảng tháng Mười âm lịch | Hỏi người đang làm quen về lịch về quê, liệt kê việc cuối năm | Biết sớm để kịp tìm người thay |
| Đầu tháng Một âm lịch | Đặt người cho các buổi dọn lớn, lau kính, giặt rèm | Chốt ngày và khung giờ cụ thể |
| Đầu tháng Chạp | Xác nhận lại với người đã đặt, tìm thêm người dự phòng | Hỏi rõ tiền công ngày cao điểm |
| Rằm tháng Chạp đến hai mươi | Làm các buổi dọn lớn, nấu sẵn đồ khô | Tránh dồn hết việc vào sát Tết |
| Hai mươi đến hai mươi tám tháng Chạp | Buổi dọn cuối, phụ chuẩn bị cỗ | Lúc này người làm còn rất ít |
| Sau Tết, trước Rằm tháng Giêng | Hỏi người quen khi nào lên lại, đặt buổi dọn sau Tết | Người làm lên dần, đặt sớm vẫn hơn |
Điểm mấu chốt của bảng là dồn việc lớn lên sớm. Lau kính, giặt rèm, dọn kho không cần làm sát Tết; làm từ giữa tháng Chạp thì vừa dễ tìm người, vừa đỡ áp lực những ngày cuối năm. Những ngày sát Tết để dành cho việc nhẹ và việc chỉ làm được lúc đó, như dọn lại bàn thờ, bày hoa, nấu cỗ.
Giữ người quen trước tiên
Nếu nhà đang có người giúp việc theo giờ quen, hỏi họ thật sớm về lịch Tết. Câu hỏi nên mở: "Năm nay chị về quê khi nào, lên lại khi nào? Trước khi về chị có nhận thêm được buổi nào cho nhà em dọn cuối năm không?" Người làm quen thường ưu tiên nhà quý mình, nếu được hỏi sớm.
Tôn trọng lịch về quê của họ. Đừng nài nỉ người làm ở lại qua Tết hay về muộn để làm cho nhà mình, trừ khi chính họ muốn. Với nhiều người, Tết là dịp duy nhất trong năm gặp con cái, cha mẹ. Nhà thuê giữ người tốt lâu dài bằng sự thông cảm, chứ không phải bằng một buổi làm thêm ngày cuối năm.
Hỏi họ có thể giới thiệu người thay trong thời gian vắng không. Người làm quen thường biết vài người ở lại thành phố ăn Tết, hoặc người địa phương muốn làm thêm dịp này. Người được giới thiệu qua họ đáng tin hơn người lạ tìm vội trên mạng.
Đừng quên quà Tết hay khoản thưởng cuối năm cho người làm lâu dài, theo cách phổ biến trong khu và khả năng của nhà mình. Chuyện này không bắt buộc nhưng là nếp tử tế, và người làm sẽ nhớ.
Có người dự phòng
Dịp cao điểm, người đã hẹn có thể bận đột xuất: con ốm, vé xe về sớm hơn dự tính, nhà mình ở quê có việc. Không có người dự phòng thì đúng ngày cần dọn lớn lại không có ai. Vì vậy với các buổi quan trọng, nên có ít nhất một người dự phòng đã biết việc, đã đồng ý nếu được gọi.
Người dự phòng có thể là người từng làm lẻ cho nhà, người hàng xóm giới thiệu, hoặc một người đặt qua ứng dụng đã thấy ổn. Báo rõ với họ là nhà gọi trong trường hợp người chính bận, và nếu không cần thì báo lại càng sớm càng tốt để họ nhận việc nơi khác.
Có nhà chọn cách đặt hẳn hai người cho buổi dọn lớn, vừa làm nhanh gấp đôi, vừa có người lo khi một bên vắng. Cách này hợp với nhà rộng, nhiều tầng, hoặc khi có nhiều việc khác nhau như vừa dọn vừa nấu.
Ghi tên và cách liên lạc của người chính lẫn người dự phòng ở một chỗ cả nhà đều biết. Ngày cao điểm thường mỗi người trong nhà lo một việc, ai cũng phải gọi được người làm khi cần.
Mùa cưới, mừng thọ, đám giỗ: cần một nhóm người
Việc lớn trong nhà như đám cưới, lễ mừng thọ, đám giỗ đông khách cần nhiều người cùng lúc: người dọn trước, người sơ chế, người rửa bát, người bưng bê, người dọn sau. Tìm từng người lẻ thì rất mệt. Cách gọn hơn là tìm một người làm có kinh nghiệm việc đông người, nhờ họ gom một nhóm quen làm cùng nhau.
Người đứng đầu nhóm nên là người nhà thuê đã biết hoặc được giới thiệu rõ. Thoả thuận với họ về số người, khung giờ, phần việc của nhóm, cách tính công, rồi họ phân việc trong nhóm. Nhà thuê chỉ cần giao việc qua một đầu mối, tránh mỗi người trong nhà sai một kiểu khiến nhóm rối.
Nếu nhà thuê dịch vụ nấu cỗ trọn gói thì phần bếp do bên đó lo; nhóm giúp việc chỉ cần lo phần dọn dẹp, bày biện và tiếp khách, nói rõ ranh giới với cả hai bên để khỏi chồng chéo hay bỏ sót.
Đặt nhóm cho việc lớn càng sớm càng tốt, nhất là khi ngày cưới rơi vào những ngày đẹp của mùa cưới mà nhiều nhà cùng chọn. Hỏi người đứng nhóm xem hôm đó họ đã nhận việc ở đâu khác chưa, để tránh nhóm phải chia đôi người.
Tiền công ngày cao điểm: thoả thuận trước
Ngày cận Tết và ngày cưới, tiền công thường cao hơn ngày thường. Đây là điều hợp lý: người làm bỏ thời gian chuẩn bị Tết của chính mình, việc nhiều và gấp hơn. Mức cao hơn bao nhiêu thì tuỳ khu, tuỳ việc, nên hỏi hàng xóm và hỏi thẳng người làm khi đặt.
Thoả thuận rõ trước khi làm, đừng để đến cuối buổi mới nói. Những điều nên chốt: tính theo giờ hay theo buổi, các ngày nào được tính mức cao điểm, làm quá giờ tính ra sao, có lo bữa ăn trong buổi không, có hỗ trợ đi lại khi đường đông không. Viết lại trong tin nhắn để hai bên cùng nhớ.
Trả ngay khi xong buổi, nhất là dịp cuối năm khi người làm cần tiền về quê. Trả đúng, trả sớm là cách để năm sau người làm vẫn muốn quay lại với nhà mình đầu tiên.
Giao việc gọn khi người làm còn mới mà thời gian gấp
Dịp cao điểm, nhiều khi phải nhận người lần đầu đến nhà, không có thời gian làm thử. Trình tự dưới đây giúp giao việc gọn, giảm rủi ro.
- Viết bảng việc theo thứ tự ưu tiên, việc nào nhất định phải xong để lên đầu.
- Cất tiền mặt, vàng bạc, lì xì đã chuẩn bị, giấy tờ vào chỗ có khoá trước khi người làm đến.
- Dẫn đi một vòng nhà, chỉ chỗ dụng cụ, chỗ đổ rác, đồ dễ vỡ, nơi không cần vào.
- Giao việc theo từng khu, xong khu này mới sang khu khác, để dễ kiểm.
- Có người nhà ở nhà suốt buổi, vừa làm việc của mình vừa để ý.
- Kiểm lại cùng người làm cuối buổi, trả công, xin cách liên lạc nếu làm tốt.
Không giao việc trèo cao lau kính bên ngoài toà nhà, việc điện trang trí ngoài trời, việc liên quan đến gas cho người giúp việc theo giờ. Những việc đó cần thợ có nghề và đồ bảo hộ, dù ngày Tết gấp đến đâu.
Sau mùa cao điểm: cảm ơn và hẹn năm sau
Qua Tết hay xong đám cưới, nhắn một lời cảm ơn người làm và cả người dự phòng, kể cả người dự phòng không phải gọi đến. Ghi lại vào sổ tay của nhà: ai đã làm, làm việc gì, làm tốt ở đâu, cần dặn gì thêm lần sau. Đến năm sau, sổ này giúp đặt người nhanh hơn rất nhiều.
Nếu người làm dịp Tết làm tốt, hỏi xem họ có nhận việc định kỳ sau Tết không. Nhiều người làm thời vụ dịp cao điểm thành người làm lâu dài của nhà, vì hai bên đã thấy nhau làm việc trong những ngày bận rộn nhất. Ngược lại, có chuyện chưa vừa ý thì góp ý thẳng một lần, rồi năm sau chọn người khác, không cần kể lể với ai.
Cuối cùng, hẹn trước với người làm quen về lịch Tết năm sau ngay từ khi họ lên lại thành phố. Một câu hỏi sớm thay cho cả tháng lo lắng cuối năm.
Câu hỏi thường gặp
Nên đặt người giúp việc dọn nhà trước Tết từ khi nào?
Nên hỏi người quen từ khoảng tháng Mười âm lịch và chốt ngày cho các buổi dọn lớn từ đầu tháng Một âm lịch. Làm các việc lớn như lau kính, giặt rèm từ giữa tháng Chạp, để những ngày sát Tết chỉ còn việc nhẹ.
Người giúp việc quen về quê ăn Tết thì làm sao?
Tôn trọng lịch về quê của họ, hỏi xem trước khi về họ nhận thêm được buổi nào và có thể giới thiệu người thay không. Người được giới thiệu qua người quen thường đáng tin hơn người lạ tìm vội trên mạng.
Tiền công giúp việc ngày Tết có cao hơn ngày thường không?
Thường có, vì người làm bỏ thời gian chuẩn bị Tết của mình và việc nhiều hơn. Mức chênh tuỳ khu và tuỳ việc, nên hỏi hàng xóm và thoả thuận thẳng với người làm trước khi bắt đầu, ghi lại trong tin nhắn.
Có cần người giúp việc dự phòng dịp Tết không?
Nên có, ít nhất cho các buổi quan trọng. Dịp cao điểm người làm dễ bận đột xuất. Báo trước với người dự phòng rằng nhà sẽ gọi khi cần, và nếu không cần thì báo lại sớm để họ nhận việc nơi khác.
Đám cưới tổ chức tại nhà cần thuê người giúp việc thế nào?
Tìm một người làm có kinh nghiệm việc đông người, nhờ họ gom một nhóm quen làm cùng. Thoả thuận số người, giờ, phần việc và cách tính công với người đứng nhóm, rồi giao việc qua một đầu mối để nhóm khỏi rối.
Thấy tin hứa có người giúp việc ngay dịp Tết nhưng đòi cọc thì sao?
Nên dừng lại. Dịp cận Tết là lúc nhiều tin lừa nhất, lợi dụng chuyện khan người để đòi đặt cọc giữ chỗ rồi biến mất. Ưu tiên người qua giới thiệu, không chuyển tiền trước cho người chưa gặp.