Chạy việc vặt hộ là nhờ một người khác đi làm thay mình những việc lặt vặt ở ngoài đường: đi chợ, mua đồ ở tạp hoá, lấy quần áo ở tiệm giặt, nhận bưu phẩm, đóng tiền, xếp hàng giữ chỗ, mang đồ cho người thân. Người nhận việc dùng thời gian và phương tiện của mình, nhà nhờ trả tiền công cho quãng thời gian đó cộng với tiền hàng nếu có mua sắm.
Nghe đơn giản, nhưng việc vặt ngoài đường lại dính tới tiền, đồ của người khác và đôi khi cả giấy tờ. Phần dưới đi qua những việc thường được nhờ, chỗ khác nhau giữa chạy việc hộ với giao hàng hay giúp việc theo giờ, những việc không nên giao cho người ngoài, và cách một lần nhờ việc diễn ra trơn tru từ lúc nhắn tới lúc nhận đồ.
Chạy việc vặt hộ gồm những việc gì
Nhóm đông nhất là mua sắm thay: đi chợ theo danh sách, mua đồ dùng ở siêu thị hay tạp hoá đầu ngõ, mua thêm bình nước, gạo, tã sữa khi nhà hết bất chợt. Kế đến là lấy và gửi đồ: lấy quần áo ở tiệm giặt, nhận lại đôi giày, chiếc đồng hồ ở tiệm sửa, nhận bưu phẩm ở bưu cục khi người giao không gặp được chủ nhà, mang một túi đồ sang nhà người thân bên kia thành phố.
Nhóm thứ ba là giữ chỗ và chờ đợi: đứng xếp hàng lấy số ở nơi đông người, ngồi chờ tới lượt rồi báo chủ nhà tới đúng lúc. Nhóm thứ tư là giao dịch nhỏ: đóng tiền điện, nước, học phí ở quầy, nộp hoặc nhận một bộ hồ sơ khi có giấy uỷ quyền phù hợp. Cuối cùng là những việc không tên, như mang chìa khoá dự phòng cho người nhà bị kẹt ngoài cửa hay đi mua hộ một món quà sinh nhật theo mô tả.
Điểm chung của các việc này là không cần tay nghề riêng, chỉ cần người đáng tin, biết đường, cẩn thận với tiền và đồ, và chịu khó báo lại. Vì vậy người nhận chạy việc thường là sinh viên, người nghỉ hưu còn khoẻ, người làm tự do có xe máy, hoặc chính người giúp việc theo giờ quen nhà nhận thêm vài việc ngoài đường.
Chạy việc hộ khác giao hàng và giúp việc theo giờ thế nào
Ba kiểu dịch vụ này hay bị gọi lẫn nhau. Khác nhau nằm ở chỗ ai chọn hàng, ai cầm tiền và người làm có vào nhà hay không.
| Điểm so | Giao hàng | Chạy việc hộ | Giúp việc theo giờ |
|---|---|---|---|
| Ai chọn món | Cửa hàng soạn sẵn | Người chạy việc chọn theo lời dặn | Thường không mua sắm |
| Ai ứng tiền hàng | Thanh toán trước hoặc khi nhận | Nhà nhờ đưa trước hoặc người làm ứng rồi hoàn | Không có tiền hàng |
| Làm ở đâu | Từ cửa hàng tới cửa nhà | Ngoài đường, nhiều điểm | Trong nhà |
| Cách tính công | Phí chuyến theo quãng đường | Theo việc hoặc theo giờ, cộng đi lại | Theo giờ hoặc theo buổi |
| Cần dặn kỹ | Địa chỉ nhận | Danh sách, mức đổi món, hoá đơn, giờ hẹn | Bảng việc trong nhà |
Nhìn vào bảng sẽ thấy chạy việc hộ đòi hỏi lời dặn kỹ nhất, vì người làm phải tự quyết nhiều thứ dọc đường: món hết thì lấy món nào, cửa hàng đóng cửa thì đi chỗ khác hay về, hàng đợi dài thì chờ tiếp hay báo lại. Những quyết định nhỏ ấy nên được nói trước, nếu không người chạy việc sẽ phải gọi hỏi liên tục, hoặc tự quyết theo ý mình rồi hai bên không vui.
Ai hay cần nhờ chạy việc hộ
Gia đình có con nhỏ. Bố mẹ đi làm cả ngày, buổi tối mới phát hiện hết sữa, hết tã. Nhờ người mua mang tới trong vòng một hai giờ đỡ hơn nhiều so với bế con ra đường lúc trời tối.
Người cao tuổi sống một mình. Đi chợ xa, xách nặng, đứng xếp hàng lâu đều là việc khó với ông bà. Một người quen chạy việc mỗi tuần vài lần giúp cụ có đủ đồ ăn mà không phải ra đường lúc nắng gắt hay mưa.
Người đang ốm, mới sinh, mới mổ. Trong vài tuần cần nghỉ ngơi, những việc như lấy đồ giặt, mua thuốc theo đơn đã có sẵn của bác sĩ, đóng tiền điện đều có thể giao cho người khác.
Người làm việc dài giờ. Ca làm kéo dài đúng giờ bưu cục, tiệm giặt, quầy thu tiền mở cửa, nên không thể tự đi. Nhờ người lấy hộ là cách giữ nhịp sinh hoạt mà không phải xin nghỉ.
Con cái ở xa cha mẹ. Con làm ở thành phố lớn, cha mẹ ở quê hoặc ở phường khác bên kia thành phố. Một người chạy việc gần nhà cha mẹ có thể mang đồ, đưa cơm, báo lại tình hình mỗi lần ghé.
Việc nên nhờ và việc nên tự làm hoặc gọi người có nghề
Không phải việc gì ngoài đường cũng nên giao cho người chạy việc. Ranh giới nằm ở mức rủi ro nếu có sai sót và ở chuyện việc đó có đòi hỏi chính chủ hay tay nghề riêng hay không.
- Nhờ được thoải mái: đi chợ, mua đồ khô, đồ dùng gia đình, lấy đồ ở tiệm giặt và tiệm sửa có phiếu hẹn, xếp hàng lấy số, mang đồ cho người thân.
- Nhờ được nhưng cần dặn kỹ: đóng tiền ở quầy, nhận bưu phẩm, nộp hồ sơ có uỷ quyền, cầm tiền mặt nhiều, giữ chìa khoá nhà.
- Không nên nhờ: mua thuốc kê đơn theo ý mình khi chưa có đơn của bác sĩ, rút tiền bằng thẻ của mình, ký thay ở những chỗ cần chữ ký chính chủ, nhận hàng có giá trị rất lớn mà không có cách kiểm.
- Gọi người có nghề: sửa điện, gas, nước, khoá cửa, trèo cao lắp đặt. Người chạy việc có thể đi mua đồ thay thế, còn lắp thì để thợ làm.
Khi phân vân, câu hỏi đơn giản là: nếu người chạy việc làm sai, nhà mình mất bao nhiêu và có lấy lại được không. Mất vài trăm nghìn tiền rau thì sửa được, mất bộ hồ sơ gốc hay khoản tiền lớn thì rất khó. Việc càng khó sửa sai thì càng nên tự đi, hoặc đi cùng người làm lần đầu.
Một lần nhờ chạy việc diễn ra thế nào
Dù nhờ người quen hay người mới, một lần chạy việc suôn sẻ thường đi qua sáu bước dưới đây. Bỏ bước nào thì dễ lủng củng ở đúng bước đó.
- Mô tả việc trong một tin nhắn: đi đâu, làm gì, mấy điểm, mang về đâu, xong trước mấy giờ.
- Hỏi và chốt tiền công trước: tính theo việc hay theo giờ, có tính tiền xăng, tiền gửi xe hay không.
- Chốt chuyện tiền hàng: đưa tiền trước, chuyển khoản trước một phần, hay người làm ứng rồi hoàn theo hoá đơn.
- Dặn quyết định dọc đường: hết món thì đổi món nào, quá giờ thì làm gì, chỗ đóng cửa thì đi đâu.
- Theo dõi nhẹ: người làm nhắn một dòng khi tới nơi, khi xong việc, gửi ảnh hoá đơn hoặc ảnh hàng.
- Nhận đồ và thanh toán ngay: kiểm qua đồ, đối chiếu hoá đơn, trả công và hoàn tiền ứng trong ngày.
Sáu bước này nghe như nhiều, nhưng với người quen chỉ cần làm kỹ ở vài lần đầu. Sau đó hai bên đã hiểu thói quen của nhau, một tin nhắn ngắn là đủ. Điều nên giữ mãi là bước cuối: thanh toán ngay khi nhận đồ. Để nợ vài hôm thì người làm ngại hỏi, nhà nhờ lại quên, lâu dần thành chuyện khó nói.
Tiền công chạy việc hộ gồm những khoản nào
Tiền công chạy việc hộ thường không có một con số chung cho mọi nơi, vì phụ thuộc quãng đường, thời gian chờ, thời tiết và độ gấp. Cách tính phổ biến là theo từng việc với việc ngắn, ví dụ một lần lấy đồ ở tiệm giặt gần nhà tính một đơn vị công, và theo giờ với việc dài hoặc nhiều điểm, ví dụ đi ba chợ mua đồ cho mâm cơm thì tính theo số giờ thực đi.
Ngoài tiền công còn có các khoản đi kèm nên nói trước: tiền xăng khi quãng đường xa, tiền gửi xe ở chợ và bệnh viện, tiền phát sinh nếu phải chờ quá lâu, và phụ thêm khi trời mưa to hoặc vào buổi tối muộn. Một số người làm gộp hết vào một mức, một số tách riêng. Không cách nào sai, miễn là trước khi đi hai bên đã nói rõ.
Mức đang phổ biến ở mỗi khu một khác. Cách biết nhanh là hỏi hàng xóm đã từng nhờ, hỏi vài người nhận việc trong khu rồi so. Đừng chọn người chỉ vì rẻ nhất, vì người chạy việc cầm tiền và đồ của mình; một người đáng tin, báo lại đầy đủ đáng giá hơn khoản chênh nhỏ.
Tìm người chạy việc hộ ở gần nhà
Người chạy việc tốt nhất thường là người ở gần, quen đường trong khu, biết chợ nào mở sớm, tiệm nào đóng trưa. Nguồn dễ tìm nhất là người quen giới thiệu: người giúp việc theo giờ của nhà hàng xóm, cô bán tạp hoá quen, bảo vệ toà nhà biết ai trong khu hay nhận việc vặt, nhóm cư dân của khu chung cư.
Với người mới, nên bắt đầu bằng một việc nhỏ, ít tiền, không dính giấy tờ: mua vài món đồ khô, lấy một túi đồ giặt. Lần đầu này cho mình thấy người đó có đúng giờ không, có báo lại không, có giữ hoá đơn không, cách nói chuyện ra sao. Qua hai ba lần ổn mới giao việc lớn hơn như đóng tiền hay mang đồ có giá trị.
Nên lưu tên đầy đủ, số liên lạc và biết người đó ở đâu, ít nhất là khu nào. Không cần làm khó bằng cách đòi giữ giấy tờ tuỳ thân của người ta, nhưng có quyền hỏi tên thật và nơi ở. Người làm đàng hoàng thường sẵn sàng cho biết, còn người né tránh chuyện này thì nên cân nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Chạy việc vặt hộ có phải là dịch vụ giao hàng không?
Không hẳn. Giao hàng là mang đồ đã có sẵn từ cửa hàng tới cửa nhà. Chạy việc hộ là người làm đi chọn, mua, chờ, lấy hoặc nộp thay mình theo lời dặn, có thể qua nhiều điểm, nên cần dặn kỹ hơn và thường tính công theo việc hoặc theo giờ.
Nhờ người chạy việc thì tiền hàng ai ứng trước?
Có ba cách thường dùng: nhà nhờ đưa tiền mặt trước, chuyển khoản trước một khoản dự trù, hoặc người làm ứng rồi hoàn theo hoá đơn. Với người mới nên đưa tiền trước một khoản vừa đủ, với người quen lâu có thể để người làm ứng nếu họ sẵn lòng.
Có nên nhờ người chạy việc mua thuốc không?
Chỉ nên nhờ mua đúng thuốc đã có trong đơn của bác sĩ, đưa kèm đơn hoặc ảnh đơn, và dặn mua đúng tên, đúng hàm lượng. Không nhờ người chạy việc tự hỏi tiệm thuốc rồi mua theo mô tả triệu chứng, cũng không tự đổi sang loại khác khi tiệm hết.
Người chạy việc làm mất tiền hoặc đồ thì xử lý thế nào?
Trước hết bình tĩnh hỏi lại quãng đường đã đi, liên hệ chỗ vừa ghé để tìm. Nếu mất do sơ suất, hai bên nói chuyện về phần đền bù theo thoả thuận ban đầu. Khoản lớn hoặc có dấu hiệu gian dối thì nên trình báo công an xã, phường nơi xảy ra việc.
Làm sao biết một người chạy việc đáng tin khi chưa quen?
Ưu tiên người được người quen giới thiệu, hỏi tên thật và nơi ở, bắt đầu bằng việc nhỏ ít tiền. Để ý người đó có đúng giờ, có báo lại khi tới nơi và khi xong, có giữ hoá đơn không. Qua vài lần đều ổn mới giao việc có tiền và giấy tờ.
Một người chạy việc có thể nhận nhiều việc trong một chuyến không?
Được, và thường tiết kiệm cho cả hai bên nếu các điểm gần nhau. Nên liệt kê theo thứ tự đường đi, nói rõ việc nào gấp làm trước, việc nào có giờ đóng cửa, và thống nhất cách tính công cho cả chuyến thay vì từng việc lẻ.