Khi con cái làm ăn xa, cách tốt nhất để cha mẹ ở quê có người chạy việc là tìm một người tin được ngay tại chỗ, thường là họ hàng, hàng xóm hay người quen của chính cha mẹ, hỏi ý cha mẹ trước, rồi thoả thuận rõ việc, tiền công và cách báo lại từ xa. Người ở gần biết đường, biết chợ, biết tính cha mẹ, và tới được ngay khi cần.
Việc nhờ người từ xa khó hơn nhờ người cùng thành phố, vì con không gặp trực tiếp người làm thường xuyên, không tự kiểm được việc. Phần dưới đi qua những việc cha mẹ ở quê hay cần, nơi tìm người, cách thoả thuận và liên lạc ba bên, chuyện tiền bạc của cha mẹ, và những lúc cần người ở gần nhất.
Những việc cha mẹ ở quê hay cần người chạy
Ở quê, khoảng cách từ nhà ra chợ, ra trạm y tế xã, ra bưu điện có khi khá xa, đường không phải lúc nào cũng dễ đi với người già. Những việc thường cần người chạy gồm: đi chợ mua thức ăn mỗi tuần vài lần, mua gạo, bình gas, nước uống; lấy thuốc theo đơn của bác sĩ ở hiệu thuốc trên thị trấn; đóng tiền điện, nước, mạng; nhận bưu phẩm con gửi về; đưa cha mẹ đi họp, đi đám, đi chợ phiên.
Ngoài ra có những việc thời vụ: thuê người làm cỏ vườn, gọi thợ sửa mái trước mùa mưa bão, mua đồ sắm Tết, chuẩn bị mâm cơm ngày giỗ. Người chạy việc không làm thay thợ, nhưng có thể đi gọi thợ, ở lại trông chừng, báo con ở xa tiến độ.
Một việc ít ai nói nhưng rất quan trọng là ghé thăm. Người chạy việc mỗi lần mang đồ tới nhìn qua cha mẹ có khoẻ không, nhà cửa có gì bất thường không. Với người già sống một mình hoặc hai ông bà, những lần ghé này là một lớp an toàn mà con ở xa không tự làm được.
Tìm người tin được ngay tại chỗ
Họ hàng ở gần. Cô, dì, chú, bác hay cháu trong họ sống cùng làng thường là lựa chọn đầu tiên. Họ biết nhà, biết tính cha mẹ, được cha mẹ tin. Dù là họ hàng, vẫn nên trả công hoặc có quà cảm ơn sòng phẳng để việc nhờ được lâu dài.
Hàng xóm thân của cha mẹ. Người hàng xóm hay qua lại, có con cái đã lớn, có thời gian. Họ thấy cha mẹ hàng ngày, phát hiện sớm khi có chuyện.
Người quen qua chi hội, tổ dân phố. Chi hội phụ nữ, hội người cao tuổi, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố thường biết ai trong khu đáng tin và đang cần làm thêm.
Người giúp việc theo giờ ở địa phương. Ở thị trấn, thị xã đã có người nhận giúp việc theo giờ, kiêm chạy việc vặt. Nên hỏi qua người quen để chọn người có tiếng tốt.
Người chủ tiệm tạp hoá quen của cha mẹ. Chủ tạp hoá đầu ngõ có thể giao đồ tận nhà, ghi sổ cho cha mẹ, cuối tháng con chuyển trả. Đây là một kiểu chạy việc gọn mà nhiều nhà ở quê đang dùng.
Hỏi ý cha mẹ trước khi nhờ người
Nhiều cha mẹ không muốn phiền người khác, không muốn con tốn tiền, hoặc ngại người lạ vào nhà. Nếu con tự sắp xếp rồi báo, cha mẹ có thể khó chịu, thậm chí từ chối để người chạy việc làm. Vì vậy nên nói chuyện với cha mẹ trước, giải thích lý do: con ở xa không yên tâm, muốn có người giúp những việc nặng, đi xa.
Để cha mẹ chọn người là cách dễ được chấp nhận nhất. Con đưa ra vài gợi ý, cha mẹ quyết người nào mình thấy thoải mái. Người do cha mẹ chọn thường hợp tính, cha mẹ cũng dễ nhờ hơn. Có khi cha mẹ đã có sẵn một người hay giúp mà con không biết.
Bắt đầu từ ít việc, ví dụ chỉ nhờ mua gạo và gas, sau đó thêm dần khi cha mẹ quen. Đừng đặt một lịch dày đặc ngay từ đầu, cha mẹ có thể thấy mình bị coi như không tự lo được. Tôn trọng sự tự lập của cha mẹ là điều nên giữ suốt quá trình.
Thoả thuận từ xa: những điều nên nói rõ
Con ở xa nên thoả thuận trực tiếp với người chạy việc, qua điện thoại hoặc trong một lần về quê. Những điều cần nói rõ:
- Việc cụ thể và tần suất: đi chợ mấy lần một tuần, đóng tiền những khoản nào, ghé thăm khi nào.
- Tiền công và cách trả: theo việc, theo tháng; con chuyển khoản trực tiếp cho người làm vào ngày cố định.
- Tiền hàng: con chuyển trước một khoản dự trù cho người làm, hay cha mẹ tự đưa, hay ghi sổ ở tạp hoá.
- Cách báo lại: nhắn tin hoặc gửi ảnh sau mỗi lần làm việc, mỗi tuần tổng kết tiền một lần.
- Khi có chuyện bất thường: gọi ai trước, gọi con hay gọi họ hàng gần nhất, khi nào gọi cấp cứu.
- Khi người làm bận, ốm: ai thay, báo trước bao lâu.
Không cần viết thành hợp đồng dài, nhưng nên gửi lại một tin nhắn tóm tắt các điều đã thống nhất để hai bên cùng xem lại khi cần. Mức tiền công nên hỏi người quen ở địa phương để biết mức phổ biến, không áp mức ở thành phố lớn vào.
Liên lạc ba bên: con, cha mẹ và người chạy việc
Việc nhờ từ xa thành công khi ba bên cùng nắm thông tin. Một nhóm trò chuyện nhỏ trên điện thoại gồm con, người chạy việc và nếu cha mẹ dùng được thì cả cha mẹ, giúp mọi người cùng thấy ảnh hoá đơn, lời nhắn, tình hình. Nếu cha mẹ không dùng điện thoại thông minh, người chạy việc có thể gọi video từ máy mình mỗi lần ghé để con trò chuyện với cha mẹ vài phút.
Con nên tránh dùng người chạy việc như người theo dõi cha mẹ. Hỏi thăm tình hình là bình thường, nhưng đừng yêu cầu báo cáo từng việc cha mẹ làm, ai tới chơi, cha mẹ nói gì. Cha mẹ biết được sẽ thấy bị kiểm soát, người chạy việc cũng khó xử.
Đều đặn gọi cho chính cha mẹ, không chỉ nghe qua người chạy việc. Có những điều cha mẹ chỉ nói với con: không hợp người làm, muốn đổi người, cần thêm việc gì. Lắng nghe trực tiếp giúp con điều chỉnh kịp thời.
Khi cha mẹ ốm: việc người chạy làm được và lúc gọi cấp cứu
Người chạy việc không phải người chăm bệnh. Họ có thể đưa cha mẹ đi trạm y tế, đi khám theo hẹn, mua thuốc đúng đơn bác sĩ, nấu cháo, ghé thăm thường hơn khi cha mẹ mệt. Họ không tự cho thuốc, không đổi liều, không tự quyết chữa theo mẹo dân gian. Những việc liên quan tới thuốc và điều trị phải theo hướng dẫn của bác sĩ.
Con nên dặn rõ người chạy việc những dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay, số cấp cứu là một một năm: cha mẹ ngã không tự dậy được, đau ngực, khó thở, nói ngọng đột ngột, méo miệng, yếu nửa người, lơ mơ khó đánh thức, sốt cao kèm co giật. Gặp những dấu hiệu đó, gọi cấp cứu trước rồi mới gọi con, không chờ con quyết.
Với những dấu hiệu không gấp nhưng kéo dài như ăn kém, ngủ kém, hay quên hơn trước, sụt cân, người chạy việc báo cho con để con sắp xếp đưa cha mẹ đi khám. Con nên lưu sẵn tên trạm y tế xã, bệnh viện gần nhất và số liên lạc của một người họ hàng có xe để chở khi cần.
Tiền bạc của cha mẹ: minh bạch để không ai phải nghĩ ngợi
Khi người chạy việc cầm tiền của cha mẹ, dù ít, nên có cách ghi lại rõ ràng. Một cuốn sổ nhỏ để ở nhà cha mẹ, người chạy việc ghi mỗi lần nhận tiền và chi tiêu, kèm hoá đơn nếu có, là đủ. Con về quê thì xem qua, không cần soi từng nghìn.
Không nhờ người chạy việc giữ sổ tiết kiệm, thẻ ngân hàng, giấy tờ nhà đất của cha mẹ, cũng không để họ đi rút tiền thay. Những việc đó nếu cần, con về làm hoặc nhờ người thân trong gia đình làm cùng cha mẹ.
Cha mẹ già đôi khi muốn cho người chạy việc tiền, cho đồ, do thương hoặc do cảm kích. Đó là quyền của cha mẹ, nhưng con nên biết để tránh hiểu lầm về sau với họ hàng. Nếu thấy những khoản cho lớn bất thường, nói chuyện nhẹ nhàng với cha mẹ trước, không vội trách người làm.
Mỗi lần về quê: cảm ơn, xem lại và điều chỉnh
Những lần về quê là dịp để con gặp trực tiếp người chạy việc, cảm ơn bằng lời và bằng một món quà nhỏ. Người giúp cha mẹ mình nhiều tháng xứng đáng được ghi nhận, và lời cảm ơn trực tiếp của con có giá trị hơn nhiều so với tin nhắn. Dịp Tết, nên có thêm một khoản thưởng theo khả năng.
Cũng trong những lần về, con ngồi cùng cha mẹ và người chạy việc xem lại mọi thứ: việc nào đang ổn, việc nào cần thêm, việc nào cha mẹ đã tự làm được không cần nhờ nữa. Sức khoẻ cha mẹ thay đổi theo năm tháng, nên danh sách việc cũng cần đổi theo. Có thể lúc đầu chỉ nhờ đi chợ, vài năm sau cần thêm người đưa đi khám định kỳ.
Nếu thấy cha mẹ cần nhiều hơn mức một người chạy việc vặt có thể làm, ví dụ cần người ở cùng ban đêm hay cần chăm sóc có chuyên môn, đó là lúc cả nhà bàn một phương án khác. Người chạy việc đã giúp tới đâu, con nên ghi nhận tới đó, và nhờ họ tiếp tục những việc vẫn hợp sức.
Câu hỏi thường gặp
Con ở xa nên tìm ai chạy việc cho cha mẹ ở quê?
Ưu tiên người cha mẹ quen và tin: họ hàng gần, hàng xóm thân, người được chi hội hay tổ dân phố giới thiệu, hoặc chủ tạp hoá quen giao đồ tận nhà. Để cha mẹ chọn người là cách dễ được chấp nhận nhất.
Có nên trả công cho họ hàng chạy việc giúp cha mẹ không?
Nên, hoặc ít nhất có quà cảm ơn sòng phẳng đều đặn. Việc nhờ kéo dài nhiều tháng sẽ thành gánh nặng nếu không có ghi nhận, và trả công rõ ràng giúp quan hệ họ hàng không bị ảnh hưởng.
Làm sao biết người chạy việc làm tốt khi mình ở xa?
Thống nhất cách báo lại sau mỗi lần làm, ảnh hoá đơn, tổng kết tiền hàng tuần. Gọi trực tiếp cho cha mẹ đều đặn để nghe cha mẹ kể. Mỗi lần về quê, xem sổ chi tiêu và hỏi han hàng xóm.
Người chạy việc có được cho cha mẹ uống thuốc không?
Chỉ nhắc cha mẹ uống đúng thuốc bác sĩ đã kê theo hướng dẫn có sẵn, không tự cho thuốc, không đổi liều, không mua thêm loại khác. Mọi thay đổi về thuốc phải do bác sĩ quyết định.
Khi nào người chạy việc nên gọi cấp cứu cho cha mẹ?
Khi cha mẹ ngã không tự dậy, đau ngực, khó thở, nói ngọng hay méo miệng đột ngột, yếu nửa người, lơ mơ, sốt cao co giật thì gọi cấp cứu một một năm ngay, rồi mới gọi con. Không chờ con quyết.
Cha mẹ không muốn có người lạ giúp thì làm sao?
Nói chuyện để cha mẹ hiểu con lo lắng thế nào, đề nghị bắt đầu bằng ít việc như mua gạo, gas. Để cha mẹ chọn người, ưu tiên người quen sẵn. Tôn trọng sự tự lập của cha mẹ, thêm việc dần khi cha mẹ thoải mái.